چه کسانی بیشتر در معرض فیبروم رحم هستند؟

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که چرا برخی از زنان بدون هیچ دلیل مشخصی با مشکل فیبروم رحم دست و پنجه نرم می‌کنند در حالی که دیگران هرگز آن را تجربه نمی‌کنند؟ این توده‌های رایج که اغلب خوش‌خیم هستند، می‌توانند زندگی روزمره را تحت‌تأثیر قرار دهند؛ اما آیا واقعاً این یک مشکل شانسی است؟ یا شاید در پس این عارضه الگویی پنهان وجود دارد. اگر می‌خواهید بدانید که چرا برخی افراد بیشتر در معرض چنین مواردی قرار می‌گیرند، و آیا شما هم در آن گروه هستید در ادامه این مطلب همراه ما باشید.

افراد مستعد فیبروم رحم

فیبروم‌های رحمی توده‌های عضلانی خوش‌خیم (غیرسرطانی) هستند که درون یا اطراف دیواره رحم رشد می‌کنند. این توده‌ها بسیار شایع بوده و بسیاری از زنان در طول عمر خود از آن‌ها آگاه نمی‌شوند؛ اما گاهی اوقات می‌توانند باعث خونریزی‌های شدید یا احساس درد شوند.

• به طور کلی فیبروم‌ها معمولاً در سال‌های باروری زنان رشد می‌کنند. بیشترین شیوع آن‌ها بین سنین ۳۰ تا ۵۰ سال دیده می‌شود و پس از یائسگی به دلیل کاهش سطح هورمون‌ها اغلب کوچک شده یا از بین می‌روند.

• اگر مادر یا خواهر شما فیبروم داشته‌اند احتمال اینکه شما نیز به آن مبتلا شوید افزایش می‌یابد. این نشان می‌دهد که نقش وراثت در بروز این عارضه بسیار پررنگ است.

• فیبروم‌ها به شدت به هورمون‌های استروژن و پروژسترون وابسته هستند. در نتیجه زنانی که سطح بالاتری از این هورمون‌ها دارند (به‌ویژه در طول سال‌های فعال باروری) در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

• شروع قاعدگی در سنین پایین‌تر (قبل از ۱۲ سالگی) می‌تواند دوره زمانی طولانی‌تری از مواجهه با هورمون‌ها را به همراه داشته باشد و ریسک را کمی بالا ببرد. همچنین زنانی که هرگز زایمان نکرده‌اند کمی بیشتر از کسانی که سابقه زایمان دارند مستعد ابتلا هستند.

• اگرچه استرس مستقیماً باعث ایجاد فیبروم نمی‌شود اما می‌تواند بر تعادل هورمونی بدن تأثیر بگذارد و به طور غیرمستقیم در تشدید یا بروز علائم نقش ایفا کند.

روش‌های تشخیص فیبروم رحم

روش‌های تشخیص فیبروم رحم (لیومیوم) شامل موارد زیر است:

معاینه لگنی

1. پزشک با لمس شکم و واژن می‌تواند اندازه و شکل غیرعادی رحم را تشخیص دهد.

سونوگرافی شکم و لگن (اولتراسوند)

1. رایج‌ترین روش است که با استفاده از امواج صوتی تصویری از رحم و فیبروم‌ها ارائه می‌دهد و محل، اندازه و تعداد آن‌ها را مشخص می‌کند.

سونوگرافی ترانس‌واژینال

دقت بیشتری برای مشاهده فیبروم‌های نزدیک به دیواره داخلی رحم دارد.

برای دستیابی به تشخیص دقیق این عارضه استفاده از تجهیزات تصویربرداری پیشرفته مانند سونوگرافی‌های با رزولوشن بالا ضروری است تا اندازه، تعداد و موقعیت دقیق توده‌ها مشخص شود و خطا کاهش یابد مهارت پزشک در تفسیر تصاویر و تشخیص فیبروم‌ها از سایر بافت‌ها نیز در صحت نتایج حیاتی است. لذا اگر به دنبال بهترین مرکز سونوگرافی غرب تهران هستید یک از این مراکز، مرکز تصویربرداری روشنا می باشد که با تجهیزات به‌روز و کادر تخصصی امکان انجام دقیق این بررسی‌ها را فراهم می‌آورد چرا که دقت در تصویربرداری نقشی کلیدی در تشخیص درست و انتخاب مسیر درمان مناسب دارد.

سونوگرافی با تزریق سالین (SIS یا HSG)

1. برای دیدن بهتر فیبروم‌های زیرمخاطی (که به داخل حفره رحم رشد کرده‌اند) از تزریق محلول آب نمک به داخل رحم حین سونوگرافی استفاده می‌شود.

هیستروسکوپی

1. یک ابزار نازک با دوربین از طریق دهانه رحم وارد حفره رحم می‌شود تا فیبروم‌های داخل حفره‌ای (زیرمخاطی) مستقیماً مشاهده و در صورت نیاز نمونه‌برداری یا برداشته شوند.

لاپاراسکوپی/لاپاراتومی

1. در موارد نادر و برای تأیید تشخیص یا برنامه‌ریزی جراحی می‌توان از طریق برش‌های کوچک (لاپاراسکوپی) یا باز (لاپاراتومی) به مشاهده مستقیم رحم پرداخت.

راهکارهای پیشگیری از فیبروم رحم

به دلیل ماهیت پیچیده و غالباً هورمونی_ژنتیکی فیبروم رحم هیچ روش پیشگیری صد در صد تضمین شده‌ای وجود ندارد. با این حال مدیریت عواملی که بر سطح هورمون‌ها و سلامت عمومی بدن تأثیر می‌گذارند می‌تواند ریسک بروز این عارضه را کاهش دهد:

مدیریت وزن و شاخص توده بدنی (BMI)

• چاقی یکی از عوامل خطر شناخته شده است، زیرا بافت چربی اضافی آنزیمی به نام آروماتاز تولید می‌کند که تستوسترون را به استروژن تبدیل می‌کند. افزایش سطح استروژن محرک اصلی رشد فیبروم‌ها است؛ بنابراین، حفظ وزن در محدوده طبیعی از طریق رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم اهمیت دارد.

رژیم غذایی و مکمل‌ها

• رژیمی که سرشار از سبزیجات و میوه‌ها باشد (مخصوصاً سبزیجات صلیبی مانند کلم بروکلی و گل کلم که حاوی ترکیباتی با خواص تعدیل‌کننده استروژن هستند) توصیه می‌شود. همچنین، برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف ویتامین D یا داشتن سطح کافی آن ممکن است با کاهش شیوع فیبروم‌ها مرتبط باشد.

کاهش مصرف گوشت قرمز و الکل

• مصرف مکرر گوشت قرمز (به ویژه گوشت فرآوری شده) و مصرف زیاد الکل با افزایش خطر ابتلا به فیبروم مرتبط دانسته شده است؛ کاهش مصرف آن‌ها می‌تواند به پیشگیری کمک کند.

علائم هشدار دهنده

علائم هشداردهنده فیبروم رحم که نیاز به مراجعه به پزشک دارند عبارتند از:

• خونریزی شدید و طولانی قاعدگی (منوراژی): خونریزی به قدری زیاد باشد که نیاز به تعویض مکرر پدهای بهداشتی در عرض یک ساعت یا لخته‌های خون بزرگ مشاهده شود.

• کم‌خونی (آنمی): خستگی مفرط، ضعف، رنگ پریدگی ناشی از کمبود آهن به دلیل خونریزی‌های مزمن.

• فشار یا درد لگنی مداوم: احساس سنگینی، پری یا درد مبهم در ناحیه زیر شکم که با گذشت زمان بهبود نمی‌یابد.

• تکرر ادرار یا یبوست: در صورتی که فیبروم‌ها به مثانه یا روده فشار آورند ممکن است علائم ادراری یا گوارشی ایجاد شود.

• درد در حین رابطه جنسی (دیسپارونی): اگر هر یک از علائم بالا را تجربه می‌کنید به ویژه اگر خونریزی‌های شما عملکرد روزمره یا کیفیت زندگی‌تان را مختل کرده است باید در اسرع وقت برای ارزیابی و تشخیص دقیق به پزشک مراجعه کنید.

جمع‌بندی

در مجموع فیبروم‌های رحمی عمدتاً در سنین ۳۰ تا ۵۰ سال و در دوران باروری شایع هستند و پس از یائسگی کوچک می‌شوند. عوامل پرخطر اصلی شامل سابقه خانوادگی (وراثت) و سطوح بالای هورمون‌های استروژن و پروژسترون است. شروع قاعدگی زودرس و عدم زایمان نیز ریسک را کمی افزایش می‌دهد. تشخیص معمولاً از طریق معاینه لگنی و سونوگرافی انجام می‌شود. برای کاهش ریسک ابتلا به این عارضه مدیریت وزن، رژیم غذایی غنی از میوه و سبزیجات و کاهش مصرف گوشت قرمز و الکل توصیه می‌شود و اگر علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی و درد لگنی مداوم مشاهده کردید باید حتما به پزشک مراجعه کنید.