سفت شدن جای واکسن؛ علتها، زمان بهبود و روشهای درمان
سفت شدن جای واکسن یکی از واکنشهای شایع پس از تزریق واکسن است که میتواند در نوزادان، کودکان و حتی بزرگسالان مشاهده شود. این حالت معمولاً به صورت یک توده یا برجستگی سفت در محل تزریق ظاهر میشود و اغلب باعث نگرانی والدین یا فرد دریافتکننده واکسن میشود. در بیشتر موارد، سفت شدن محل واکسن طبیعی و موقتی است و بهتدریج برطرف میشود، اما گاهی نیاز به بررسی دقیقتری دارد.
فهرست مطالب
منظور از سفت شدن جای واکسن چیست؟
سفت شدن جای واکسن به تشکیل یک توده سفت یا نیمهسفت در زیر پوست محل تزریق گفته میشود. این حالت معمولاً با علائمی مانند قرمزی، تورم، درد خفیف یا احساس گرما در محل تزریق همراه است. اندازه این سفتی میتواند از یک نخود کوچک تا یک توده بزرگتر متغیر باشد.
علت سفت شدن جای واکسن
دلایل مختلفی میتوانند باعث سفت شدن محل تزریق واکسن شوند که اغلب به واکنش طبیعی بدن مرتبط هستند.
یکی از مهمترین علتها، پاسخ سیستم ایمنی بدن به واکسن است. واکسن باعث تحریک سیستم ایمنی میشود و این واکنش میتواند منجر به تجمع سلولهای ایمنی و ایجاد سفتی در محل تزریق شود.
تزریق واکسن به لایه نادرست عضله یا بافت زیرجلدی نیز میتواند باعث باقی ماندن ماده واکسن در یک نقطه و ایجاد توده سفت شود. این موضوع بهویژه در نوزادان که عضله کوچکتری دارند شایعتر است.
بیشتر بخوانید: همه چیز در مورد واکسن یک سالگی
برخی واکسنها مانند واکسن سهگانه، واکسن دیفتری-کزاز-سیاهسرفه یا واکسن آنفلوآنزا بیشتر از سایر واکسنها باعث سفت شدن محل تزریق میشوند. همچنین تزریق دوز یادآور نیز میتواند منجر به سفت شدن محل تزریق شود.
به نقل از my.clevelandclinic.org
When you get a booster shot, the IgG antibodies you made during the original vaccination can activate immune cells at the injection site. This causes your blood vessels to open up, filling the area with fluid and immune cells. This buildup of fluid and cells causes a lump and swelling under your skin
وقتی واکسن یادآور دریافت میکنید، آنتیبادیهای IgG که در طول واکسیناسیون اولیه ساختهاید میتوانند سلولهای ایمنی را در محل تزریق فعال کنند. این باعث میشود رگهای خونی شما باز شوند و ناحیه را با مایع و سلولهای ایمنی پر کنند. این تجمع مایع و سلولها باعث ایجاد توده و تورم در زیر پوست شما میشود.
واکنش التهابی موضعی، حساسیت بدن به ترکیبات واکسن و عدم حرکت دادن عضله پس از تزریق نیز از دیگر دلایل سفت شدن جای واکسن محسوب میشوند.
سفت شدن جای واکسن تا چند روز طبیعی است؟
در اغلب موارد، سفت شدن جای واکسن طی چند روز تا حداکثر دو هفته بهتدریج کوچکتر شده و از بین میرود. در برخی افراد، بهخصوص نوزادان، ممکن است این سفتی تا چند هفته یا حتی یک تا دو ماه باقی بماند، اما بدون درد شدید یا علائم هشداردهنده.
اگر توده سفت بعد از گذشت یک ماه تغییری نکند، بزرگتر شود یا با درد شدید، تب بالا یا ترشح همراه باشد، بررسی پزشکی ضروری است.
سفت شدن جای واکسن ۴ ماهگی
سفت شدن جای واکسن ۴ ماهگی در نوزادان معمولاً یک واکنش طبیعی بدن به تزریق واکسنهای این سن است و اغلب به دلیل تحریک سیستم ایمنی یا تجمع دارو در بافت عضلانی ایجاد میشود. این سفتی ممکن است به صورت یک برجستگی کوچک و بدون درد شدید در محل تزریق پا احساس شود و معمولاً طی چند روز تا چند هفته بهتدریج کاهش پیدا میکند. در صورتی که توده سفت همراه با قرمزی شدید، درد قابل توجه، تب بالا یا ترشح باشد یا پس از گذشت چند هفته تغییری نکند، لازم است نوزاد توسط پزشک بررسی شود.
سفت شدن جای واکسن ۶ ماهگی
سفت شدن جای واکسن ۶ ماهگی در نوزادان معمولاً بهعنوان یکی از واکنشهای شایع پس از تزریق واکسنهای این سن شناخته میشود و اغلب به دلیل پاسخ سیستم ایمنی بدن یا باقی ماندن مقدار کمی از واکسن در بافت عضله ایجاد میشود. این حالت معمولاً به شکل یک توده سفت کوچک در محل تزریق ران ظاهر میشود و در بیشتر موارد بدون درد شدید بوده و طی چند روز تا چند هفته بهتدریج برطرف میشود. اگر سفتی محل واکسن با علائمی مانند درد شدید، قرمزی گسترده، تب بالا یا ترشح همراه باشد یا برای مدت طولانی باقی بماند، مراجعه به پزشک برای بررسی بیشتر توصیه میشود.
بیشتر بخوانید: عوارض تاخیر در واکسن شش ماهگی
آیا سفت شدن جای واکسن خطرناک است؟
در بیشتر موارد، سفت شدن جای واکسن خطرناک نیست و بخشی از روند طبیعی واکنش بدن به واکسن به شمار میرود. با این حال، در موارد نادر ممکن است این سفتی نشانه عفونت موضعی یا آبسه باشد، بهخصوص اگر محل تزریق بسیار دردناک، قرمز و گرم شود یا ترشح چرکی داشته باشد.
درمان سفت شدن جای واکسن
درمان سفت شدن جای واکسن معمولاً ساده و خانگی است و در اغلب موارد نیاز به داروی خاصی ندارد.
در ساعات اولیه پس از تزریق، استفاده از کمپرس سرد میتواند به کاهش التهاب و تورم کمک کند. این کار باید به صورت غیرمستقیم و با فاصله زمانی کوتاه انجام شود.
پس از گذشت ۲۴ ساعت، کمپرس گرم ملایم میتواند به جذب سریعتر توده سفت کمک کند و جریان خون موضعی را افزایش دهد.
ماساژ بسیار ملایم اطراف محل تزریق، بدون فشار مستقیم و شدید، میتواند در برخی موارد به کاهش سفتی کمک کند. این کار باید با احتیاط و در صورت نبود درد شدید انجام شود.
حرکت دادن عضلهای که واکسن در آن تزریق شده، مانند حرکت دادن پا یا بازو، نقش مهمی در پیشگیری و بهبود سفت شدن جای واکسن دارد.
در صورت وجود درد، پزشک ممکن است استفاده از استامینوفن را توصیه کند، اما مصرف هرگونه دارو باید با نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی برای سفت شدن جای واکسن به پزشک مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر مراجعه به پزشک ضروری است:
- اگر سفتی محل واکسن بعد از چند هفته کاهش پیدا نکند یا بزرگتر شود
- اگر درد شدید و رو به افزایش وجود داشته باشد
- اگر تب بالا یا بیحالی شدید همراه با سفتی دیده شود
- اگر محل تزریق ترشح، زخم یا تغییر رنگ غیرعادی داشته باشد
پیشگیری از سفت شدن جای واکسن
تزریق واکسن توسط فرد ماهر و در محل صحیح عضله، یکی از مهمترین عوامل پیشگیری است. حرکت دادن اندام تزریقشده پس از واکسن، نوشیدن مایعات کافی و پرهیز از فشار یا ماساژ شدید بلافاصله بعد از تزریق نیز میتواند احتمال سفت شدن محل واکسن را کاهش دهد.
سخن پایانی
در سخن پایانی میتوان گفت سفت شدن جای واکسن در اغلب موارد یک واکنش طبیعی و موقتی بدن به تزریق واکسن است و معمولاً بدون نیاز به درمان خاصی برطرف میشود. آگاهی از علتها، مدت زمان طبیعی بهبود و علائم هشداردهنده، به والدین و افراد کمک میکند تا با آرامش بیشتری این وضعیت را مدیریت کنند و از اقدامات غیرضروری پرهیز شود. در صورت تداوم سفتی یا بروز علائم غیرعادی، بررسی پزشکی بهترین راه برای اطمینان از سلامت فرد و پیشگیری از عوارض احتمالی است.