بند ناف نوزاد، انواع بند ناف و اختلالات آن

 ۱. گره بند ناف (Umbilical Cord Knot)

گره بند ناف زمانی رخ می‌دهد که بند ناف دور خود پیچیده یا گره می‌خورد.

علت:

• حرکات زیاد جنین در رحم
• طول بیش از حد بند ناف
• چندقلویی

روش‌های مدیریت و درمان:

• بررسی مداوم جنین با سونوگرافی و مانیتورینگ قلب جنین
• در صورت مشکوک شدن به فشار گره، ممکن است زایمان زودتر از موعد انجام شود

 ۲. بند ناف کوتاه (Short Umbilical Cord)

بند ناف کوتاه زمانی است که طول آن کمتر از حد معمول (کمتر از ۴۵ سانتی‌متر) باشد و می‌تواند باعث محدودیت حرکت جنین یا مشکلات زایمان شود.

علت:

• ناهنجاری‌های جنینی
• کاهش مایع آمنیوتیک
• شرایط ژنتیکی یا رشد ناقص جنین

روش‌های مدیریت و درمان:

• مانیتورینگ دقیق جنین در طول بارداری
• در موارد شدید، ممکن است زایمان سزارین برای جلوگیری از آسیب به جنین انجام شود

 3. بند ناف طولانی (Long Umbilical Cord)

بند ناف طولانی بیش از ۸۰ سانتی‌متر است و ممکن است باعث گره خوردن، پیچ خوردگی یا خروج بند ناف قبل از جنین شود.

علت:

• رشد بیش از حد بند ناف
• تحرک زیاد جنین
• بارداری چندقلویی

بیشتر بخوانید: سونوگرافی تعیین جنسیت چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟

روش‌های مدیریت و درمان:

• سونوگرافی و بررسی وضعیت جنین
• در صورت مشاهده پیچ خوردگی شدید، مراقبت دقیق و زایمان تحت نظر متخص

 ۴. قرارگیری غیرطبیعی بند ناف (Umbilical Cord Malposition)

انواع:

• بند ناف قدامی (Placenta Previa با بند ناف در مسیر)
• بند ناف خلفی یا جانبی

علت:

• رشد غیرطبیعی جنین یا جفت
• موقعیت نامناسب جنین در رحم

روش‌های مدیریت و درمان:

• سونوگرافی منظم برای تعیین موقعیت دقیق
• در موارد خطرناک، زایمان سزارین برای جلوگیری از خونریزی یا فشار روی بند نا

 ۵. پیچ خوردگی یا گره واقعی بند ناف (True Knot)

گره واقعی زمانی است که بند ناف واقعاً دور خود پیچیده و ممکن است جریان خون را محدود کند.

علت:

• تحرک زیاد جنین
• بند ناف بلند
• کاهش مایع آمنیوتیک

روش‌های مدیریت و درمان:

• مانیتورینگ مداوم قلب جنین
• در موارد خطرناک، زایمان زودهنگام توصیه می‌شود

 6. بند ناف کوتاه یا پرچرخش (Nuchal Cord)

بند ناف دور گردن جنین پیچیده باشد که شایع‌ترین اختلال بند ناف است.

علت:

• حرکات جنین در رحم
• طول زیاد بند ناف

روش‌های مدیریت و درمان:

• سونوگرافی برای تشخیص قبل از زایمان
• در حین زایمان، پزشک می‌تواند بند ناف را باز کند یا در صورت نیاز زایمان سزارین انجام دهد.

7. بند ناف کلفت (Thick Umbilical Cord)

بند ناف کلفت زمانی رخ می‌دهد که قطر بند ناف بزرگ‌تر از حد معمول باشد. این حالت ممکن است با افزایش ریسک برخی مشکلات جنینی همراه باشد، اما در بسیاری موارد فقط یک ویژگی آناتومیک طبیعی است.

علت:

• افزایش حجم Wharton’s jelly (ماده ژل‌مانند داخل بند ناف که رگ‌ها را محافظت می‌کند)
• دیابت یا چاقی مادر
• بارداری طولانی‌تر از موعد
• عوامل ژنتیکی یا رشد بیش از حد جنین

روش‌های مدیریت و درمان:

• سونوگرافی دوران بارداری برای بررسی ضخامت و وضعیت رگ‌های بند ناف
• مانیتورینگ دقیق قلب و حرکات جنین
• در صورت وجود اختلال جریان خون یا ریسک فشار روی بند ناف، برنامه‌ریزی زایمان بر اساس توصیه متخصص

8. بند ناف نازک (Thin Umbilical Cord)

بند ناف نازک زمانی است که قطر بند ناف کمتر از حد طبیعی باشد و ممکن است جریان خون و انتقال مواد مغذی و اکسیژن به جنین را محدود کند.

علت:

• کاهش حجم Wharton’s jelly (ماده ژل‌مانند محافظ رگ‌ها)
• محدودیت رشد جنین (IUGR)
• مشکلات مادر مانند فشار خون بالا، دیابت کنترل نشده یا سوء تغذیه
• کاهش مایع آمنیوتیک

روش‌های مدیریت و درمان:

• سونوگرافی و Doppler برای بررسی جریان خون در رگ‌های بند ناف
• مانیتورینگ مداوم قلب جنین و حرکات او
• در صورت مشاهده کاهش جریان خون یا استرس جنینی، برنامه‌ریزی زایمان زودتر از موعد یا سزارین

کیست بند ناف (Umbilical Cord Cyst)

کیست بند ناف، کیسه یا حفره پر از مایع است که در طول بند ناف شکل می‌گیرد. این کیست‌ها می‌توانند واقعی (true cyst) یا کاذب (false cyst) باشند و اندازه آنها از چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر متغیر است. علت دقیق تشکیل کیست‌ها متفاوت است؛ برخی ناشی از بازماندن ساختارهای جنینی اولیه (مثل باقیمانده کیسه آلانتوئیک) و برخی دیگر به دلیل تجمع مایع یا تغییرات در Wharton’s jelly هستند. بیشتر کیست‌های کوچک بی‌خطر بوده و خودبه‌خود از بین می‌روند.

به نقل از fetalmedicine.org

Single cysts are usually transient with no adverse effect. Multiple cysts are associated with increased risk of miscarriage, trisomies 18 and 13, omphalocele, VACTREL association and fetal growth restriction.

کیست‌های منفرد معمولاً گذرا هستند و هیچ عارضه جانبی ندارند. کیست‌های متعدد با افزایش خطر سقط جنین، تریزومی‌های ۱۸ و ۱۳، امفالوسل، نقص مادرزادی کروموزومی واکترل و محدودیت رشد جنین همراه هستند.

تشخیص کیست بند ناف معمولاً با سونوگرافی دوران بارداری انجام می‌شود. مدیریت شامل مانیتورینگ منظم اندازه و وضعیت کیست و بررسی رشد جنین است. در موارد نادر که کیست بزرگ یا با اختلال جریان خون همراه باشد، ممکن است نیاز به زایمان تحت نظر متخصص یا مراقبت ویژه بعد از تولد باشد. مراقبت روتین و بررسی سونوگرافی به پیشگیری از عوارض کمک می‌کند.

 تشکیل نشدن بند ناف

تشکیل نشدن بند ناف، که به آن Agenesis of the Umbilical Cord نیز گفته می‌شود، یک ناهنجاری بسیار نادر است که در آن بند ناف به طور کامل یا جزئی شکل نمی‌گیرد. این وضعیت معمولاً با ناهنجاری‌های شدید جنینی و اختلالات رشد همراه است و اغلب موجب عدم توانایی جنین در دریافت مواد مغذی و اکسیژن از مادر می‌شود. تشخیص آن معمولاً از طریق سونوگرافی‌های دقیق دوران بارداری انجام می‌شود و در بیشتر موارد نیاز به مراقبت‌های ویژه یا تصمیمات پزشکی دشوار در مورد ادامه بارداری دارد.

چه زنانی بیشتر در معرض خطر اختلالات بند ناف هستند؟

زنانی که دارای شرایط خاص پزشکی یا بارداری پرریسک هستند، بیشتر در معرض اختلالات بند ناف قرار می‌گیرند. عواملی مانند دیابت، فشار خون بالا، سابقه بارداری با مشکلات بند ناف، بارداری چندقلویی یا سن بالا می‌توانند احتمال بروز مشکلاتی مانند گره، نازکی یا کلفتی بند ناف و بند ناف تک شریانی را افزایش دهند. مراقبت منظم و سونوگرافی‌های دوره‌ای برای این افراد اهمیت بالایی دارد. گروه‌های پرخطر عبارتند از:

• مادران دیابتی
• مادران با فشار خون بالا یا پره‌اکلامپسی
• زنان با بارداری چندقلویی
• زنان مسن (سن بالای ۳۵ سال)
• سابقه بارداری با اختلال بند ناف یا مشکلات رشد جنین
• راکاهش یا افزایش غیرطبیعی مایع آمنیوتیک

 پیشگیری از اختلالات بند ناف

امکان پیشگیری کامل از مشکلات بند ناف وجود ندارد، زیرا بسیاری از اختلالات آن مانند گره، پیچ خوردگی یا بند ناف تک شریانی به عوامل ژنتیکی یا تحرک طبیعی جنین وابسته‌اند و قابل کنترل نیستند. با این حال، مراقبت منظم دوران بارداری، سونوگرافی‌های روتین، کنترل فشار خون و قند مادر، و پیگیری وضعیت رشد جنین می‌تواند خطر عوارض ناشی از این اختلالات را کاهش دهد و تشخیص زودهنگام شرایط پرخطر به مدیریت به موقع و حفظ سلامت جنین کمک می‌کند.

شکل بند ناف در سونوگرافی

در سونوگرافی، بند ناف سالم معمولاً به صورت سه خط موازی یا سه رگ مشخص دیده می‌شود: یک ورید و دو شریان که با ماده ژل‌مانند Wharton’s jelly احاطه شده‌اند و با حرکت جنین یا ضربان قلب او تغییر شکل جزئی پیدا می‌کنند. قطر بند ناف باید متناسب با سن بارداری باشد و پیچ خوردگی‌های طبیعی یا حرکت‌های ملایم بند ناف قابل مشاهده است. هر گونه ضخیم شدن غیرطبیعی، نازکی، گره یا پیچ شدید، یا جریان خون غیرعادی در رگ‌ها می‌تواند توسط Doppler شناسایی شده و نیاز به بررسی دقیق‌تر داشته باشد.

سخن پایانی

اختلالات بند ناف شامل گره، کوتاهی یا بلندی غیرطبیعی، پیچ خوردگی و قرارگیری غیرطبیعی هستند. بیشتر این اختلالات با مراقبت دوران بارداری، سونوگرافی منظم و مانیتورینگ جنین قابل مدیریت هستند. تشخیص زودهنگام و برنامه‌ریزی مناسب برای زایمان نقش کلیدی در پیشگیری از آسیب به جنین دارد.