با کودکان لجباز چه کار کنیم؟

لجبازی کودک چیست؟

لجبازی به رفتارهایی گفته می‌شود که کودک به طور مداوم با درخواست‌ها، قوانین یا توصیه‌های والدین مخالفت می‌کند، حتی زمانی که می‌داند انجام ندادن آن پیامد دارد. این رفتار ممکن است به صورت قهر کردن، گریه شدید، پرخاشگری، نادیده گرفتن دستورات یا پافشاری افراطی بر خواسته‌ها دیده شود.

دلایل لجبازی در کودکان

لجبازی معمولا ریشه در عوامل رشدی، هیجانی یا محیطی دارد. مهم‌ترین علت‌ها عبارتند از:

۱. نیاز به استقلال

در سنین ۲ تا ۴ سالگی کودک به دنبال کشف هویت و استقلال است. مخالفت کردن یکی از ابزارهای او برای نشان دادن «من هم هستم» است.

۲. جلب توجه

گاهی کودک متوجه می‌شود که با لجبازی توجه بیشتری دریافت می‌کند، حتی اگر این توجه منفی باشد.

۳. ناتوانی در بیان احساسات

کودکانی که مهارت کلامی کافی ندارند، احساس خشم، حسادت یا ناامیدی خود را با رفتارهای لجبازانه نشان می‌دهند.

بیشتر بخوانید علل و روش‌های اصلاح لوس شدن کودک

۴. الگو گرفتن از والدین

اگر در خانه رفتارهای مقابله‌ای، بحث‌های شدید یا سرسختی زیاد وجود داشته باشد، کودک همان الگو را تکرار می‌کند.

۵. خستگی، گرسنگی یا استرس

نیازخگ،های فیزیولوژیک بر رفتار تاثیر مستقیم دارند. کودک خسته یا گرسنه آستانه تحمل پایین‌تری دارد.

۶. سبک تربیتی نامناسب

سخت‌گیری بیش از حد یا برعکس، نبود قانون مشخص، هر دو می‌توانند زمینه لجبازی را فراهم کنند.

چه زمانی لجبازی طبیعی است؟

لجبازی در سنین نوپایی و پیش‌دبستانی تا حدی طبیعی است. اما اگر رفتار مقابله‌ای شدید، طولانی‌مدت و همراه با پرخاشگری مداوم باشد و عملکرد اجتماعی کودک را مختل کند، نیاز به بررسی تخصصی دارد.

شیوه‌های درمان و اصلاح رفتار کودک لجباز

درمان لجبازی بیشتر بر اصلاح شیوه تربیتی و آموزش مهارت‌های رفتاری متمرکز است.

1. حفظ آرامش والدین

اولین اصل، کنترل هیجان والدین است. واکنش عصبی، لجبازی را تشدید می‌کند.

2. تعیین قوانین شفاف و ثابت

قوانین خانه باید واضح، کوتاه و قابل اجرا باشند. ثبات در اجرای قانون بسیار مهم است.

3. دادن حق انتخاب محدود

به جای دستور مستقیم، گزینه بدهید. مثلا: «لباس آبی را می‌پوشی یا قرمز را؟» این روش حس کنترل را در کودک تقویت می‌کند.

بیشتر بخوانید: تربیت کودک از چه سنی شروع می‌شود؟

۴. تقویت رفتار مثبت

تمرکز بر رفتارهای مطلوب و تشویق به موقع، موثرتر از تنبیه است.

۵. نادیده گرفتن لجبازی‌های خفیف

در مواردی که رفتار خطرناک نیست، بی‌توجهی هدفمند می‌تواند رفتار را کاهش دهد.

۶. آموزش مهارت بیان احساسات

به کودک یاد بدهید احساسش را با کلمات بیان کند: «عصبانی هستم»، «دوست ندارم».

۷. استفاده از پیامد منطقی

به جای تنبیه بدنی یا تحقیر، از پیامد مرتبط استفاده شود. مثلا اگر اسباب‌بازی را پرت می‌کند، آن وسیله موقتا جمع شود.

اشتباهات رایج والدین در برخورد با کودک لجباز

در برخورد با کودک لجباز باید از انجام کارهای زیر خودداری کنید:

• بحث طولانی و فرسایشی با کودک
• تهدیدهای غیرواقعی
• تنبیه بدنی
• مقایسه با دیگر کودکان
• کوتاه آمدن بعد از گریه شدید

این رفتارها معمولا لجبازی را تثبیت می‌کنند.

نقش مشاوره و درمان تخصصی

اگر لجبازی شدید، همراه با پرخاشگری مکرر، تخریب وسایل، یا مخالفت مداوم با قوانین در خانه و مدرسه باشد، ممکن است نیاز به ارزیابی روانشناسی وجود داشته باشد. در برخی موارد، رفتار مقابله‌ای می‌تواند بخشی از اختلال نافرمانی مقابله‌ای باشد که نیاز به درمان رفتاری تخصصی دارد.

سخن پایانی

لجبازی کودک بیش از آنکه نشانه بد بودن او باشد، نشانه مرحله‌ای از رشد و نیاز به مدیریت صحیح است. والدینی که با آرامش، ثبات و آگاهی برخورد می‌کنند، معمولا شاهد کاهش چشمگیر این رفتار خواهند بود. تربیت موثر نه با زور، بلکه با مهارت و صبوری شکل می‌گیرد.