کلستاز داخل کبدی حاملگی

 کلستاز بارداری چیست؟

کلستاز بارداری یا کلستاز داخل کبدی بارداری حالتی است که در آن جریان طبیعی صفرا از کبد به سمت روده‌ها مختل می‌شود. در نتیجه اسیدهای صفراوی در خون افزایش پیدا کرده و باعث بروز علائم پوستی و گاهی مشکلات کبدی می‌شود. این اختلال معمولاً پس از زایمان برطرف می‌شود اما در طول بارداری نیازمند پیگیری و کنترل دقیق است.

علل بروز کلستاز بارداری

علت دقیق این بیماری کاملاً مشخص نیست اما مجموعه‌ای از عوامل در ایجاد آن نقش دارند:

تغییرات هورمونی

افزایش هورمون‌های بارداری به‌ویژه استروژن می‌تواند عملکرد طبیعی کبد و ترشح صفرا را مختل کند.

زمینه ژنتیکی

در برخی زنان سابقه خانوادگی کلستاز بارداری دیده می‌شود که نشان‌دهنده نقش ژنتیک در بروز آن است.

عوامل محیطی و تغذیه‌ای

کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی یا تغذیه نامناسب ممکن است در ایجاد این اختلال نقش داشته باشد.

بارداری چندقلویی

در بارداری‌های دوقلو یا چندقلو به دلیل افزایش بیشتر هورمون‌ها، احتمال بروز کلستاز بیشتر است.

بیشتر بخوانید: با ریزترین علائم بارداری آشنا شوید

علائم کلستاز بارداری

مهم‌ترین علامت این بیماری خارش شدید پوست است که معمولاً در کف دست‌ها و پاها بیشتر احساس می‌شود. سایر علائم شامل موارد زیر است:

• خارش بدون بثورات پوستی
• تیره شدن ادرار
• روشن شدن رنگ مدفوع
• زردی خفیف پوست یا چشم‌ها
• بی‌خوابی و خستگی ناشی از خارش شدید

به نقل از cedars-sinai.org

It slows or stops the normal flow of bile from the gallbladder. This causes itching and yellowing of your skin, eyes, and mucous membranes (jaundice).

این بیماری جریان طبیعی صفرا را از کیسه صفرا کند یا متوقف می‌کند. این باعث خارش و زرد شدن پوست، چشم‌ها و غشاهای مخاطی (یرقان) می‌شود.

 چه افرادی بیشتر در معرض خطر کلستاز بارداری هستند؟

برخی زنان به‌دلیل شرایط بدنی، ژنتیکی یا نوع بارداری خود بیشتر در معرض ابتلا به کلستاز بارداری قرار دارند. شناخت این گروه‌ها کمک می‌کند که از همان اوایل بارداری تحت نظر دقیق‌تری باشند و در صورت بروز علائم، سریع‌تر اقدام کنند. گروه‌های پرخطر عبارتند از:

• زنانی که سابقه کلستاز در بارداری قبلی دارند
• افرادی با سابقه خانوادگی کلستاز بارداری
• بارداری چندقلویی
• زنانی با بیماری‌های کبدی قبلی
• سن بالاتر مادر
• بارداری به کمک روش‌های کمک‌باروری
• کمبود برخی ریزمغذی‌ها مانند ویتامین D یا سلنیوم

عوارض کلستاز بارداری

اگر این بیماری کنترل نشود می‌تواند پیامدهایی برای مادر و جنین داشته باشد:

 خطرات کلستاز برای مادر

• خارش شدید و اختلال خواب
• کمبود ویتامین K و افزایش احتمال خونریزی
• اختلال عملکرد کبد

خطرات کلستاز برای جنین

• زایمان زودرس
• کاهش اکسیژن‌رسانی
• مکونیوم در مایع آمنیوتیک
• در موارد نادر خطر مرگ داخل رحمی

کلستاز و ختم بارداری

در موارد ابتلا به کلستاز بارداری، زمان‌بندی ختم بارداری به شدت علائم مادر و سطح اسیدهای صفراوی خون بستگی دارد. در بسیاری از موارد، پزشک برای کاهش خطرات احتمالی برای جنین، زایمان را کمی زودتر از موعد طبیعی و معمولاً در اواخر هفته‌های ۳۶ تا ۳۷ بارداری برنامه‌ریزی می‌کند، به‌ویژه اگر سطح اسیدهای صفراوی بالا باشد یا علائم مادر شدید شود. در طول این مدت وضعیت جنین با سونوگرافی و تست‌های مانیتورینگ به‌طور منظم بررسی می‌شود تا بهترین زمان برای زایمان تعیین گردد. هدف از این تصمیم، حفظ سلامت مادر و پیشگیری از عوارضی مانند زایمان زودرس ناگهانی یا کاهش اکسیژن‌رسانی به جنین است.

بیشتر بخوانید: پره اکلامپسی یا مسمومیت بارداری چیست؟

روش‌های تشخیص کلستاز بارداری

پزشک برای تشخیص کلستاز بارداری از روش‌های زیر استفاده می‌کند:

• آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح اسیدهای صفراوی
• بررسی آنزیم‌های کبدی
• ارزیابی علائم بالینی مانند خارش
• بررسی سابقه پزشکی و خانوادگی

درمان کلستاز بارداری

هدف از درمان، کاهش علائم مادر و جلوگیری از عوارض برای جنین است. مهم‌ترین روش‌های درمانی شامل موارد زیر است:

دارودرمانی

داروهایی مانند اورسودئوکسی کولیک اسید برای کاهش سطح اسیدهای صفراوی و بهبود عملکرد کبد تجویز می‌شود.

کنترل خارش

استفاده از کرم‌های مرطوب‌کننده، حمام با آب ولرم و پوشیدن لباس‌های نخی به کاهش خارش کمک می‌کند.

مکمل‌های ویتامینی

در صورت کمبود ویتامین K یا سایر مواد ضروری، پزشک مکمل تجویز می‌کند.

پایش دقیق جنین

انجام سونوگرافی و تست‌های مانیتورینگ برای بررسی وضعیت سلامت جنین ضروری است.

زمان‌بندی زایمان

در برخی موارد پزشک ممکن است برای کاهش خطرات، زایمان را در هفته‌های پایانی بارداری زودتر از موعد برنامه‌ریزی کند

برای کلستاز بارداری چی بخوریم؟

تغذیه در کلستاز بارداری نقش حمایتی مهمی دارد و هدف آن کاهش فشار بر کبد، کمک به بهبود جریان صفرا و تامین مواد مغذی لازم برای مادر و جنین است. رژیم غذایی در این شرایط باید سبک، کم‌چرب و سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و فیبر باشد تا هم عملکرد کبد بهتر شود و هم علائم مانند خارش کاهش یابد. همچنین نوشیدن مایعات کافی و پرهیز از غذاهای سنگین و چرب اهمیت زیادی دارد.

میوه‌ها و سبزیجات تازه

میوه‌ها و سبزیجات سرشار از آنتی‌اکسیدان، ویتامین C و فیبر هستند و به سم‌زدایی طبیعی بدن کمک می‌کنند. مصرف سبزیجاتی مانند اسفناج، کاهو، کدو، هویج و میوه‌هایی مثل سیب، پرتقال و انار باعث بهبود عملکرد کبد و کاهش التهاب می‌شود. بهتر است این مواد به صورت تازه و در وعده‌های متعدد در طول روز مصرف شوند.

غذاهای کم‌چرب و سبک

در کلستاز بارداری، هضم چربی برای بدن دشوارتر می‌شود، بنابراین مصرف غذاهای کم‌چرب مانند برنج ساده، سیب‌زمینی آب‌پز، سوپ‌های سبک و غذاهای بخارپز توصیه می‌شود. این نوع غذاها فشار کمتری به کبد وارد می‌کنند و به کاهش علائم کمک می‌کنند.

پروتئین‌های سبک

منابع پروتئینی سبک مانند مرغ بدون پوست، ماهی، بوقلمون، تخم‌مرغ آب‌پز و حبوبات به تامین نیاز بدن کمک می‌کنند بدون اینکه بار زیادی بر کبد وارد کنند. این مواد در رشد جنین نیز نقش مهمی دارند و بهتر است به شکل کبابی یا بخارپز مصرف شوند.

غلات کامل

غلات کامل مانند نان سبوس‌دار، جو دوسر و برنج قهوه‌ای سرشار از فیبر هستند و به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک می‌کنند. فیبر همچنین به دفع بهتر مواد زائد از بدن کمک کرده و از تجمع سموم جلوگیری می‌کند.

مواد غذایی حاوی ویتامین K

در برخی موارد کلستاز می‌تواند باعث کاهش جذب ویتامین K شود. مصرف مواد غذایی مانند سبزیجات برگ سبز، بروکلی و کلم می‌تواند به تامین این ویتامین کمک کند و خطر خونریزی را کاهش دهد.

چربی‌های مفید به مقدار کم

مصرف مقدار کم چربی‌های مفید مانند روغن زیتون یا روغن کنجد بهتر از چربی‌های اشباع و سرخ‌کردنی است. این چربی‌ها در مقادیر کم می‌توانند به سلامت عمومی بدن کمک کنند بدون اینکه باعث تشدید علائم شوند.

آب و مایعات کافی

نوشیدن آب، آبمیوه طبیعی رقیق‌شده و دمنوش‌های ملایم باعث کمک به دفع سموم و بهبود عملکرد کبد می‌شود. کم‌آبی بدن می‌تواند علائم را تشدید کند، بنابراین مصرف مایعات در طول روز ضروری است.

مواد غذایی که بهتر است محدود شوند:

• غذاهای سرخ‌کرده و پرچرب: این غذاها فشار زیادی به کبد وارد می‌کنند و می‌توانند علائم را بدتر کنند.
• فست‌فودها و غذاهای فرآوری‌شده :این مواد معمولاً حاوی چربی‌های ناسالم و افزودنی‌های شیمیایی هستند که برای کبد مضرند.
• شیرینی‌ها و قندهای ساده :مصرف زیاد قند می‌تواند التهاب بدن را افزایش دهد و بهتر است محدود شود.
• نوشیدنی‌های کافئین‌دار زیاد
• مصرف بیش از حد قهوه و نوشیدنی‌های انرژی‌زا توصیه نمی‌شود.

در مجموع، یک رژیم غذایی متعادل، سبک و طبیعی در کنار پیگیری پزشکی می‌تواند به کنترل بهتر کلستاز بارداری و کاهش علائم آن کمک کند.

روش‌های خانگی برای کاهش خارش

اگرچه درمان اصلی دارویی است، برخی اقدامات ساده می‌توانند خارش را کاهش دهند:

• استفاده از کمپرس سرد
• پوشیدن لباس‌های گشاد و نخی
• اجتناب از محیط‌های گرم
• حمام کوتاه با آب خنک

 درمان‌های طب سنتی برای کلستاز بارداری

در طب سنتی برای کمک به بهبود علائم کلستاز بارداری معمولاً بر اصلاح تغذیه، کاهش حرارت بدن و تقویت عملکرد کبد تأکید می‌شود؛ به‌عنوان مثال مصرف خوراکی‌های سبک و خنک مانند سوپ‌های رقیق، کدو، کاهو و میوه‌هایی مانند سیب و انار توصیه می‌شود و در کنار آن استفاده از دمنوش‌های ملایم مانند عرق کاسنی یا شاه‌تره به مقدار محدود می‌تواند به بهبود عملکرد کبد کمک کند. همچنین پرهیز از غذاهای چرب، سرخ‌کرده، پرادویه و بسیار شیرین، نوشیدن آب کافی و استراحت مناسب از اصول مهم این رویکرد است. با این حال، از آنجا که کلستاز بارداری یک مشکل کبدی حساس است و می‌تواند برای جنین عوارضی داشته باشد، استفاده از هر نوع روش سنتی یا گیاهی باید حتماً با نظر پزشک انجام شود و جایگزین درمان دارویی و پیگیری پزشکی نخواهد بود.

آیا کلستاز بارداری بعد از زایمان برطرف می‌شود؟

در بیشتر موارد علائم کلستاز طی چند روز تا چند هفته پس از زایمان از بین می‌رود و عملکرد کبد به حالت طبیعی بازمی‌گردد. با این حال زنانی که یک بار این مشکل را تجربه کرده‌اند در بارداری‌های بعدی بیشتر در معرض ابتلا هستند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت بروز خارش شدید به‌ویژه در دست‌ها و پاها، یا مشاهده علائمی مانند زردی پوست، تیره شدن ادرار یا کاهش حرکات جنین باید فوراً به پزشک مراجعه شود.

سخن پایانی

کلستاز بارداری یک اختلال کبدی قابل کنترل است که با تشخیص به‌موقع و مراقبت پزشکی مناسب می‌توان خطرات آن را به حداقل رساند. توجه به علائم، پیگیری منظم وضعیت مادر و جنین و رعایت توصیه‌های پزشکی نقش مهمی در مدیریت این بیماری و داشتن یک بارداری سالم دارد.