اضافه وزن در دوران بارداری، چه عوارضی دارد؟

اضافه وزن و چاقی یکی از بزرگ‌ترین مشکلات بهداشتی و عامل خطر برای بسیاری از بیماری‌های دوران بارداری است. طی مطالعات انجام شده در ایران حدود ۴۰درصد زنان در سنین باروری (۳۴ - ۱۵) دچار اضافه وزن و چاقی هستند. اضافه وزن و چاقی توسط فاکتورهای مختلف مانند نمایه توده بدنی (BMI) و نسبت دور کمر به دور باسن که نشان دهنده چاقی شکمی است، تعیین می‌شود. چاقی و اضافه وزن در دوران بارداری با عوارضی همراه است.

عوارض چاقی در زنان و بویژه در دوران بارداری عبارتند از:
- در زنان چاق عدم تخمک‌گذاری، نازایی، ناباروری، سرطان‌های رحم و سینه بیشتر شایع است.
- چاقی از عوامل بسیار مهم مرگ مادران به دلیل بروز بیشتر ترومبوآلبومینی، عوارض ناشی از بیهوشی و عفونت‌های رحم پس از عمل سزارین است.
- چاقی مادر با بروز بیشتر ماکروزومی (وزن بیش از 4 کیلوگرم نوزاد در بدو تولد) همراه است.
- چاقی عامل خطر برای بسیاری از بیماری‌های دوران بارداری از جمله دیابت بارداری ، فشار خون بالا و مسمومیت بارداری است.
- چاقی با شیوع بیشتر عفونت‌های رحم و خونریزی‌های پس از زایمان همراه است.

توصیه‌های کلی برای زنان باردار دارای اضافه وزن و چاق
- زنان باردار دچار اضافه وزن و چاقی نباید از رژیم‌های محدود (برای مثال رژیم غذایی که در آن مصرف کربوهیدرات‌ها، نان، برنج، ماکارونی) حذف می‌شود و یا رژیم‌های غذایی که در آنها از تمام گروه‌های غذایی اصلی یعنی نان و غلات، شیر و مواد لبنی، سبزی و میوه، گوشت، حبوبات و تخم مرغ استفاده نمی‌شود) برای کاهش وزن استفاده کنند.
- تحرک کافی از طریق پیاده‌روی منظم روزانه (یک ساعت پیاده‌روی در روز) در صورت نداشتن ممنوعیت پزشکی داشته باشند.

روش‌های کاهش مصرف مواد نشاسته‌ای
- محدود کردن مصرف نان، برنج و ماکارونی (۷سهم در روز). هر سهم عبارت است از ۳۰ گرم نان یا یک کف دست بدون انگشتان یا یک برش از نان بربری، سنگک و تافتون و برای نان لواش ۴ کف دست یا ۳۰ گرم یا سه چهارم لیوان غلات صبحانه یا نصف لیوان برنج یا ماکارونی پخته.
- استفاده از نان‌های سبوس‌دار به جای نان‌های فانتزی (نان سنگک بیش از سایر نان‌ها سبوس دارد.)

روش‌های کاهش مصرف چربی
- از سرخ کردن غذاها اجتناب کرده و حتی الامکان به شکل آب پز، بخارپز و کبابی مصرف شوند.
- چربی اطراف گوشت و پوست مرغ را قبل از پخت، جدا و از مصرف آنها خودداری کنید.
- از شیر و محصولات لبنی کم چرب استفاده کنید.
- بجای بکار بردن سس‌های چرب در تهیه سالاد از چاشنی‌هایی مانند آبلیمو،سرکه، آبغوره، آب نارنج استفاده کنید.
- از تنقلات پرچرب مانند چیپس، پیراشکی و شکلات اجتناب کنید.
- مصرف فست فودها را که حاوی چربی‌های زیادی هستند مانند سوسیس، کالباس، پیتزا و ... محدود کنید.
- توجه کنید که هرگز همه چربی‌ها و روغن‌ها حذف نمی‌شوند بلکه نکته مهم، نوع و مقدار روغن مصرفی است. روغن جامد را حذف کنید. از روغن‌های مایع با کیفیت مطلوب مانند روغن کلزا و ... به مقدار کم در غذاها استفاده کنید.

روش‌های کاهش مصرف مواد قندی
- استفاده از میوه‌های تازه به جای شیرینی و شکلات در میان وعده‌ها استفاده کنید.
- مصرف دوغ کم نمک و بدون گاز،آب و آب میوه‌های طبیعی به جای نوشابه‌های گازدار.
- کم کردن مصرف قند و شکر همراه و یا با چای وجایگزینی آن با کشمش، خرما به مقدار کم.
- استفاده از میوه‌هایی نظیر سیب، هلو و گلابی که قند کمتری دارند و محدود کردن میوه‌های شیرین مانند انگور، خربزه و انجیر.
- خودداری از مصرف دسرهای شیرین پس از صرف غذا.

اصلاح عادات و رفتارهای تغذیه‌ای
- فقط در حالت نشسته و در یک مکان خاص غذا بخورید.
- پس از اتمام غذا، سفره غذا را ترک کنید.
- غذا خوردن را همزمان با سایر فعالیت‌ها، مانند تماشای تلویزیون یا کتاب خواندن انجام ندهید.
- همه غذای تهیه شده را سر میز نگذارید. بهتر است به اندازه‌ای که می‌خواهید صرف کنید در ظرف خود بکشید.
- مواد غذایی ناسالم خریداری نکنید مانند نوشابه، چیپس و پفک.
- مواد غذایی را داخل گنجه‌ها نگهداری کنید.
- همیشه خرید مواد غذایی را در مواقعی که گرسنه نیستید، انجام دهید.
- از میوه‌ها و سبزی‌های تازه به عنوان میان وعده استفاده کنید.
- غذا را آهسته و با آرامش میل کنید.
- غذا را در ظروف کوچک‌تر بکشید.
- سعی کنید وعده‌های اصلی غذا (صبحانه، ناهار و شام) را حذف نکنید، زیرا منجر به ریزه‌خواری خواهد شد.

روش‌های افزایش دریافت فیبر
- روزانه از سبزی خوردن، سبزی‌های محلی یا سالاد همراه غذا استفاده کنید.
- میوه‌های تازه به عنوان میان وعده مصرف کنید.
- به جای نان‌های سفید از نان‌های سبوس‌دار استفاده کنید.
- قبل از شروع غذا، سالاد شامل کاهو، کلم، گل کلم، گوجه فرنگی، خیار،هویچ، کرفس و ... میل کنید.
- به جای مصرف آب میوه، از خود میوه‌ها استفاده کنید.
- به جای مصرف برنج سفید از عدس پلو، لوبیا پلو، سبزی پلو و موارد مشابه استفاده کنید.
- همراه با افزایش مصرف مواد غذایی پرفیبر، نوشیدن بیشتر آب را فراموش نکنید.