آیا پانیک خطرناک است؟ با علائم بعد از حملات پنیک چه کنیم؟

اگر تا به حال حمله پانیک را تجربه کرده باشید، احتمالا این سوال حین و پس از حمله برایتان پیش آمده:«نکند دارم می‌میرم؟» یا «آیا این می‌تواند باعث سکته شود؟» شدت تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه و احساس از دست دادن کنترل آن‌قدر واقعی و شدید است که خیلی‌ها اولین بار آن را با حمله قلبی اشتباه می‌گیرند.

حمله پانیک می‌تواند بسیار ترسناک باشد، اما ترسناک بودن با خطرناک بودن یکی نیست. در این جا می‌خواهیم بررسی کنیم آیا پانیک واقعا خطرناک است یا نه، و اگر بعد از یک حمله دچار علائمی مثل خستگی، گیجی یا ترس از تکرار شدید، چه کارهایی می‌توانید انجام دهید.

حمله پانیک چیست و چرا این‌قدر ترسناک به نظر می‌رسد؟

حمله پانیک یک موج ناگهانی و شدید از اضطراب است که معمولا در عرض چند دقیقه به اوج می‌رسد. این حالت ممکن است بدون هشدار قبلی یا حتی بدون یک عامل واضح بیرونی اتفاق بیفتد. علائم شایع آن شامل تپش قلب، تعریق، لرزش، احساس خفگی، درد قفسه سینه، سرگیجه، حالت تهوع و ترس شدید از مرگ یا دیوانه شدن است.

دلیل شدت این تجربه به سیستم جنگ یا گریز بدن برمی‌گردد. وقتی مغز احساس خطر می‌کند، حتی اگر خطر واقعی وجود نداشته باشد، بدن را وارد حالت آماده‌باش می‌کند. آدرنالین ترشح می‌شود، ضربان قلب بالا می‌رود و تنفس سریع‌تر می‌شود تا شما برای فرار یا مقابله آماده باشید.

مشکل اینجاست که در حمله پانیک، این آلارم بدون خطر واقعی فعال می‌شود. بدن دقیقا همان واکنشی را نشان می‌دهد که در یک موقعیت تهدیدکننده واقعی نشان می‌داد. به همین دلیل علائم آن بسیار واقعی، شدید و قانع‌کننده هستند و فرد احساس می‌کند اتفاقی مرگبار در حال رخ دادن است.

آیا پانیک واقعا خطرناک است؟ 

در یک حمله پانیک، بدن شما وارد حالت اضطراری می‌شود؛ ضربان قلب بالا می‌رود، تنفس سریع می‌شود و عضلات منقبض می‌شوند. این واکنش از نظر فیزیولوژیک همان سازوکاری است که در موقعیت‌های خطر واقعی فعال می‌شود. اما در پانیک، خطری در کار نیست. بدن فقط اشتباهی فکر می‌کند که تهدیدی وجود دارد.

نکته مهم این است که بدن انسان برای تحمل این موج آدرنالین طراحی شده است. حتی اگر ضربان قلب شما به‌شدت بالا برود یا احساس کنید نمی‌توانید نفس بکشید، این وضعیت معمولا طی ۱۰ تا ۳۰ دقیقه فروکش می‌کند و آسیبی به قلب یا مغز وارد نمی‌کند.

با این حال، دو نکته را باید جدی گرفت:

1. اگر برای اولین بار علائمی مثل درد شدید قفسه سینه، بی‌حسی یک‌طرفه بدن یا از دست دادن هوشیاری را تجربه می‌کنید، حتما بررسی پزشکی لازم است تا مشکلات جسمی رد شوند.
2. اگر حملات تکرار شوند و شما دائما نگران حمله بعدی باشید، ممکن است دچار «اختلال پانیک» شوید که نیاز به درمان تخصصی دارد.

بنابراین، پانیک خطرناک نیست، اما می‌تواند کیفیت زندگی شما را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد؛ مخصوصا اگر باعث شود از مکان‌ها، جمع‌ها یا فعالیت‌های عادی زندگی اجتناب کنید.

بعد از حمله پانیک چه اتفاقی برای بدن و ذهن می‌افتد؟

خیلی‌ها تصور می‌کنند با تمام شدن حمله، همه‌چیز تمام می‌شود. اما واقعیت این است که بدن و ذهن شما ممکن است تا چند ساعت یا حتی یکی دو روز درگیر پیامدهای آن باشند. رایج‌ترین اتفاقات بعد از حمله پانیک شامل این موارد است:

• خستگی شدید: چون بدن مقدار زیادی آدرنالین مصرف کرده و در حالت آماده‌باش بوده، بعد از فروکش کردن حمله احساس کوفتگی و بی‌انرژی بودن طبیعی است.
• احساس گیجی یا منگی: تنفس سریع در حین حمله می‌تواند تعادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن را تغییر دهد و باعث سبکی سر شود که کمی بعد از حمله هم باقی بماند.
• درد یا تنش عضلانی: انقباض طولانی عضلات می‌تواند باعث گردن‌درد، سردرد یا درد قفسه سینه شود.
• ترس از تکرار حمله: شاید مهم‌ترین پیامد، اضطرابِ «نکند دوباره سراغم بیاید؟» باشد. این ترس خودش می‌تواند محرک حمله بعدی شود.
• احساس شرم یا نگرانی از قضاوت دیگران: بعضی افراد بعد از تجربه پانیک در جمع، دچار نگرانی اجتماعی می‌شوند.

درک این نکته مهم است که این علائم باقی‌مانده، نشانه آسیب دائمی نیستند. آن‌ها نتیجه تخلیه سیستم استرس بدن هستند و معمولا با استراحت و تنظیم دوباره تنفس و آرام‌سازی، کاهش پیدا می‌کنند.

با علائم بعد از حمله پانیک چه کنیم؟ 

1. تنظیم تنفس

بعد از حمله، تنفس سریع و سطحی می‌تواند احساس سبکی سر یا تنگی نفس را تشدید کند. سعی کنید تنفس خود را آرام و عمیق کنید: نفس بکشید، چند ثانیه نگه دارید و به‌آرامی خارج کنید. تکرار این روند چند دقیقه‌ای می‌تواند ضربان قلب را کاهش دهد و اضطراب را کم کند. تمرین منظم تنفس آرامش‌بخش حتی در طول روز، از شدت حملات آینده نیز می‌کاهد و حس کنترل بیشتری به شما می‌دهد.

2. حرکت بدنی سبک

راه رفتن کوتاه یا کشش‌های ساده به آزاد شدن تنش عضلانی کمک می‌کند و انرژی اضافی ناشی از آدرنالین را مصرف می‌کند. حتی چند دقیقه حرکت سبک می‌تواند احساس خستگی و کوفتگی بعد از حمله را تسکین دهد. تمرینات منظم سبک مثل یوگا یا کشش ملایم، می‌تواند اثرات اضطراب مزمن را کاهش دهد و سیستم عصبی شما را آرام‌تر نگه دارد.

3. نوشیدن آب و تنظیم قند خون

گاهی بی‌خوابی، کم‌آبی یا افت قند خون علائم بعدی پانیک را تشدید می‌کنند. نوشیدن یک لیوان آب و یک میان وعده سبک، به بازگشت بدن به تعادل کمک می‌کند. تغذیه منظم و هیدراته ماندن، باعث می‌شود بدن شما سریع‌تر از حالت استرس خارج شود و احتمال تکرار حمله کاهش یابد.

4. صحبت با فرد امن

صحبت با یک دوست یا عضو خانواده که به شما اعتماد دارد، باعث کاهش تنش روانی و احساس تنهایی می‌شود. بیان تجربه خود بدون ترس از قضاوت، آرامش ذهنی قابل توجهی ایجاد می‌کند. این کار به شما یادآوری می‌کند که تنها نیستید و حمایت اجتماعی نقش مهمی در مدیریت اضطراب دارد.

5. نوشتن تجربه حمله

یادداشت کردن افکار و علائم بعد از حمله به شما کمک می‌کند الگوهای خود را بهتر بشناسید و در جلسات روان‌درمانی، روند درمان پانیک را موثرتر کنید. با مرور نوشته‌ها، می‌توانید محرک‌های حمله را شناسایی کرده و با تکنیک‌های مقابله‌ای مناسب مقابله کنید.

6. مراجعه به متخصص و درمان پانیک

اگر حملات تکرار می‌شوند یا ترس از وقوع دوباره باعث محدود شدن فعالیت‌های روزمره شده است، حتما با روانپزشک یا روانشناس مشورت کنید. درمان تخصصی پانیک، با روش‌هایی مانند رفتار درمانی شناختی، دارودرمانی یا تکنیک‌های مواجهه، کمک می‌کند شما کنترل بیشتری روی علائم و کیفیت زندگی‌تان پیدا کنید. شروع درمان با متخصص نه تنها علائم را کاهش می‌دهد، بلکه به شما ابزار و راهکارهای بلندمدت برای مدیریت اضطراب ارائه می‌کند و از ایجاد اختلالات ثانویه جلوگیری می‌کند.

جمع‌بندی

حمله پانیک ممکن است تجربه‌ای ترسناک و شدید باشد، اما به‌خودیِ خود خطرناک یا کشنده نیست. با این حال، علائم بعد از حمله مانند خستگی، گیجی، درد عضلانی و ترس از تکرار می‌توانند زندگی روزمره شما را تحت تاثیر قرار دهند.

با رعایت راهکارهایی مثل تنفس آرام، حرکت سبک، تغذیه مناسب، صحبت با فرد مورد اعتماد، یادداشت تجربه و در صورت نیاز دریافت درمان پانیک از روانپزشک یا روانشناس می‌توانید این علائم را کنترل کرده و از تکرار حملات جلوگیری کنید. شروع به موقع درمان، علاوه بر کاهش شدت حملات، به شما کمک می‌کند دوباره کنترل ذهن و بدن خود را به دست آورید و کیفیت زندگی‌تان بهبود یابد.