تشخیص انحراف چشم در کودکان

علل انحراف چشم در کودکان

انحراف چشم معمولا به دلیل عدم هماهنگی عضلات چشم یا اختلال در سیستم عصبی کنترل‌کننده حرکات چشم ایجاد می‌شود. مهم‌ترین علل عبارتند از:

1. ضعف یا عدم تعادل عضلات چشم

چشم‌ها توسط شش عضله در هر طرف کنترل می‌شوند. اگر یکی از این عضلات ضعیف‌تر یا قوی‌تر از حد طبیعی باشد، چشم‌ها هم‌راستا نمی‌مانند.

2. مشکلات عصبی و مغزی

در برخی کودکان، اعصاب مسئول حرکت چشم عملکرد مناسبی ندارند. این موضوع می‌تواند در کودکان نارس یا کودکانی که آسیب‌های مغزی داشته‌اند بیشتر دیده شود.

3. عیوب انکساری (دوربینی یا نزدیک‌بینی شدید)

کودکانی که دچار دوربینی بالا هستند، برای واضح دیدن بیش از حد تلاش می‌کنند و همین تلاش می‌تواند باعث انحراف چشم شود.

4. سابقه خانوادگی

اگر یکی از والدین یا اعضای نزدیک خانواده دچار انحراف چشم بوده باشد، احتمال بروز این مشکل در کودک بیشتر می‌شود.

5. بیماری‌ها و شرایط خاص

برخی بیماری‌ها مانند سندرم داون، فلج مغزی یا مشکلات تیروئیدی می‌توانند با انحراف چشم همراه باشند.

به نقل از eyewiki.org

The prevalence of strabismus in Down syndrome ranges from 5% to 47%. In most of these studies the strabismus type is esotropia, although in one study of Korean children, 42% of children with Down syndrome with strabismus were found to have exotropia.

شیوع استرابیسم در سندرم داون از ۵٪ تا ۴۷٪ متغیر است. در بیشتر این مطالعات، نوع استرابیسم به سمت داخل است، اگرچه در یک مطالعه روی کودکان کره‌ای، ۴۲٪ از کودکان مبتلا به سندرم داون مبتلا به استرابیسم به سمت بیرون داشتند.

انواع انحراف چشم در کودکان

انحراف چشم انواع مختلفی دارد که بر اساس جهت انحراف تقسیم‌بندی می‌شود:

• انحراف به داخل (لوچی)
• انحراف به خارج
• انحراف به بالا
• انحراف به پایین

همچنین ممکن است انحراف چشم دائمی یا متناوب باشد.

بیشتر بخوانید: همه چیز در مورد تست بینای سنجی در کودکان

انحراف چشم گهگاهی در کودکان

انحراف چشم گهگاهی در کودکان که در پزشکی به آن استرابیسم متناوب گفته می‌شود، حالتی است که در آن چشم‌ها در بیشتر مواقع هماهنگ هستند اما در شرایطی مانند خستگی، خواب‌آلودگی، تمرکز طولانی یا بیماری، یکی از چشم‌ها به‌طور موقت از مسیر طبیعی منحرف می‌شود. این وضعیت در برخی کودکان به‌صورت خفیف طبیعی تلقی می‌شود، اما اگر دفعات آن بیشتر شود یا مدت زمان انحراف طولانی گردد، می‌تواند نشانه شروع مشکل جدی‌تری باشد و نیاز به بررسی تخصصی دارد. در صورت عدم پیگیری، احتمال دارد به تدریج به انحراف دائمی یا حتی کاهش دید یک چشم منجر شود، بنابراین ارزیابی توسط چشم‌پزشک و پیگیری روند آن اهمیت زیادی دارد.

انحراف چشم تا چه سنی طبیعی است؟

انحراف خفیف و گذرای چشم در نوزادان در ماه‌های ابتدایی زندگی تا حدود ۴ تا ۶ ماهگی می‌تواند طبیعی باشد، زیرا سیستم عصبی و عضلات چشم هنوز به‌طور کامل هماهنگ نشده‌اند و کودک در حال یادگیری تمرکز و هم‌راستایی دید است. اما اگر این حالت بعد از این سن ادامه پیدا کند یا شدت آن بیشتر شود، ممکن است نشانه‌ای از استرابیسم باشد و لازم است توسط چشم‌پزشک بررسی شود تا در صورت نیاز درمان به‌موقع آغاز گردد.

علائم انحراف چشم در کودکان

والدین معمولا با مشاهده برخی نشانه‌ها متوجه این مشکل می‌شوند:

• نگاه کردن چشم‌ها به دو جهت مختلف
• بستن یک چشم هنگام نگاه کردن به نور
• کج کردن سر برای تمرکز بهتر
• دوبینی در کودکان بزرگ‌تر
• کاهش دید در یک چشم (تنبلی چشم)

عوارض انحراف چشم در کودکان

انحراف چشم در کودکان اگر به‌موقع تشخیص و درمان نشود، می‌تواند علاوه بر ظاهر چشم‌ها، بر رشد طبیعی بینایی و حتی عملکرد ذهنی و اجتماعی کودک اثر بگذارد. در اختلالی مانند استرابیسم مغز برای جلوگیری از دوبینی، تصویر یک چشم را نادیده می‌گیرد و همین موضوع به مرور باعث ضعف عملکرد آن چشم می‌شود. هرچه این وضعیت طولانی‌تر بماند، اصلاح کامل آن دشوارتر خواهد شد.

عوارض انحراف چشم در کودکان شامل موارد زیر است:

• کاهش بینایی در یک چشم (تنبلی چشم)
• از بین رفتن دید دوچشمی و کاهش درک عمق
• دوبینی در برخی کودکان بزرگ‌تر
• خستگی زودرس چشم‌ها هنگام مطالعه یا تماشای صفحه
• اختلال در تمرکز و یادگیری در سنین مدرسه
• سردردهای مکرر
• مشکلات ظاهری و کاهش اعتماد به نفس در ارتباطات اجتماعی
• اختلال در هماهنگی چشم و دست

پیگیری درمان و مراجعه منظم به چشم‌پزشک می‌تواند از بروز این عوارض پیشگیری کند و به حفظ بینایی طبیعی کودک کمک نماید.

بیشتر بخوانید:  علت پریدن پلک چشم چپ از نظر اسلام

روش‌های تشخیص انحراف چشم در کودکان

تشخیص انحراف چشم توسط چشم‌پزشک کودک انجام می‌شود و شامل موارد زیر است:

• بررسی وضعیت ظاهری چشم‌ها
• تست حرکت عضلات چشم
• بررسی قدرت بینایی
• ارزیابی هماهنگی دو چشم با هم

تشخیص زودهنگام نقش بسیار مهمی در درمان موفق دارد.

 آیا ممکن است انحراف چشم خود به خود درمان شود؟

در برخی موارد خفیف، به‌ویژه در انواع متناوب استرابیسم، ممکن است با رشد سیستم بینایی و تقویت هماهنگی عضلات چشم، انحراف به مرور کمتر شود؛ اما این موضوع همیشگی نیست و نباید به امید برطرف شدن خودبه‌خود، پیگیری درمان را به تعویق انداخت. در بسیاری از کودکان، اگر مشکل زمینه‌ای مانند عیوب انکساری یا ضعف عضلات وجود داشته باشد، انحراف بدون درمان باقی می‌ماند یا حتی تشدید می‌شود. به همین دلیل معاینه منظم توسط چشم‌پزشک و شروع به‌موقع درمان در صورت نیاز، نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از عوارضی مانند کاهش بینایی دارد.

روش‌های درمان انحراف چشم در کودکان

درمان این مشکل بسته به علت و شدت آن متفاوت است و ممکن است شامل یک یا چند روش زیر باشد:

۱. عینک طبی

در کودکانی که مشکل انکساری دارند، استفاده از عینک می‌تواند به تنهایی انحراف چشم را اصلاح کند.

۲. بستن چشم سالم (پچ درمانی)

در مواردی که یکی از چشم‌ها ضعیف‌تر است، با بستن چشم سالم، چشم ضعیف مجبور به فعالیت می‌شود و بینایی آن تقویت می‌شود.

۳. تمرینات چشمی

برخی تمرینات مخصوص به تقویت هماهنگی عضلات چشم کمک می‌کنند، به‌ویژه در انحراف‌های خفیف.

4. دارودرمانی

در برخی موارد خاص از قطره‌های چشمی برای کمک به تنظیم تمرکز چشم استفاده می‌شود.

5. تزریق بوتاکس

در بعضی از انواع انحراف، تزریق بوتاکس به عضلات چشم برای کاهش فعالیت بیش از حد یک عضله استفاده می‌شود.

6. جراحی عضلات چشم

اگر روش‌های غیرجراحی موثر نباشند، جراحی برای تنظیم طول یا محل اتصال عضلات چشم انجام می‌شود. این جراحی معمولا سرپایی است و نتایج بسیار خوبی دارد.

اهمیت درمان به موقع انحراف چشم در کودکان

اگر انحراف چشم در سنین پایین درمان نشود، ممکن است باعث ایجاد مشکل جدی‌تری به نام تنبلی چشم شود که در آن مغز تصویر یک چشم را نادیده می‌گیرد و بینایی آن چشم به مرور کاهش می‌یابد. این مشکل اگر دیر تشخیص داده شود، ممکن است غیرقابل برگشت باشد.

بهترین سن درمان انحراف چشم در کودکان

بهترین سن برای درمان انحراف چشم در کودکان هرچه زودتر پس از تشخیص است، زیرا سیستم بینایی کودک در سال‌های ابتدایی زندگی بیشترین انعطاف‌پذیری را دارد و پاسخ به درمان بهتر خواهد بود. در اختلالی مانند استرابیسم اگر درمان در سنین زیر ۶ تا ۷ سالگی آغاز شود، شانس اصلاح کامل وضعیت چشم‌ها و جلوگیری از کاهش بینایی بسیار بیشتر است؛ با این حال حتی در سنین بالاتر نیز می‌توان با روش‌های مناسب، ظاهر چشم و تا حدی عملکرد بینایی را بهبود داد. بنابراین اصل مهم، تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان است، نه صرفاً انتظار برای رسیدن به سن خاص.

آیا می‌توان از بروز انحراف چشم در کودکان جلوگیری کرد؟

به‌طور کامل نمی‌توان از بروز انحراف چشم در همه کودکان پیشگیری کرد، زیرا برخی عوامل آن مانند زمینه ژنتیکی یا مشکلات عصبی خارج از کنترل هستند؛ با این حال می‌توان با اقدام‌های به‌موقع احتمال بروز یا شدت آن را کاهش داد. در اختلالی مانند استرابیسم انجام معاینات دوره‌ای چشم از سنین پایین، تشخیص و اصلاح سریع عیوب انکساری با عینک، توجه به نشانه‌هایی مثل کج کردن سر یا بستن یک چشم، و پیگیری دقیق درمان‌های تجویز شده، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت مشکل دارد و به حفظ رشد طبیعی بینایی کودک کمک می‌کند.

مراقبت‌های والدین در مورد انحراف چشم در کودکان

والدین نقش مهمی در تشخیص زودهنگام دارند. نکات مهم شامل:

• توجه به ظاهر چشم‌های کودک از بدو تولد
• مراجعه به چشم‌پزشک در صورت مشاهده هرگونه عدم تقارن
• انجام معاینه چشم در سنین ۳ تا ۴ سالگی حتی در صورت نبود علائم
• پیگیری کامل درمان و استفاده منظم از عینک

سخن پایانی

انحراف چشم در کودکان مشکلی شایع اما قابل درمان است. توجه به علائم اولیه، مراجعه به موقع به پزشک و پیگیری دقیق درمان می‌تواند از بروز مشکلات جدی بینایی در آینده جلوگیری کند. والدین با آگاهی و دقت می‌توانند نقش مهمی در حفظ سلامت بینایی فرزند خود ایفا کنند.