علت زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت چیست؟
زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت، بهویژه در ماههای اول زندگی، یکی از شایعترین نگرانیهای والدین است. بسیاری از والدین با دیدن انقباض بدن، قرمزی صورت، ناله یا حتی گریه نوزاد تصور میکنند که کودک دچار یبوست یا درد جدی شده است، در حالی که در اغلب موارد این رفتار بخشی از تکامل طبیعی دستگاه گوارش و عصبی نوزاد محسوب میشود. با این حال، در برخی شرایط خاص، زور زدن میتواند نشانه یک مشکل زمینهای باشد که نیاز به بررسی دارد. در ادامه به ابتدا به طور کامل در مورد دلایل زور زدن و قرمز شدن صورت نوزاد توضیح خواهیم داد و سپس با راهکارهای درمانی آشنا میشویم.
فهرست مطالب
- ناهماهنگی سیستم گوارش (دیسکزی نوزادی)
- تجمع گاز در روده نوزاد
- یبوست واقعی در نوزاد
- رفلاکس معده به مری
- واکنش طبیعی هنگام دفع مدفوع
- حساسیت غذایی یا عدم تحمل پروتئین شیر
- روشهای تشخیص زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت
- چه زمانی زور زدن نوزاد نگرانکننده است؟
- راهکارهای کاهش زور زدن و قرمز شدن صورت نوزاد
- سوالات متداول
ناهماهنگی سیستم گوارش (دیسکزی نوزادی)
یکی از شایعترین علل زور زدن نوزاد، دیسکزی نوزادی است. در این حالت، نوزاد هنوز یاد نگرفته است که همزمان عضلات شکم را منقبض و عضلات کف لگن را شل کند. به همین دلیل برای دفع گاز یا مدفوع، زور میزند، صورتش قرمز میشود و ممکن است چند دقیقه گریه کند، اما در نهایت مدفوع نرم و طبیعی دفع میشود. این وضعیت بیماری محسوب نمیشود و معمولاً تا ۳ یا ۴ ماهگی بهطور کامل برطرف میشود.
تجمع گاز در روده نوزاد
سیستم گوارشی نوزاد در ماههای ابتدایی بسیار حساس است و بهراحتی دچار تجمع گاز میشود. گاز روده باعث احساس فشار و ناراحتی شده و نوزاد برای رهایی از آن زور میزند. قرمز شدن صورت در این شرایط به دلیل افزایش فشار داخل شکم و حبس نفس هنگام زور زدن اتفاق میافتد. این حالت بهویژه پس از شیر خوردن یا هنگام عصر و شب بیشتر دیده میشود.
یبوست واقعی در نوزاد
برخلاف تصور رایج، زور زدن همیشه نشانه یبوست نیست. یبوست زمانی مطرح میشود که مدفوع نوزاد سفت، خشک، گلولهای و دفع آن دردناک باشد. در این حالت زور زدن با گریه شدید، بیقراری طولانی و گاهی ترک خوردن اطراف مقعد همراه است. یبوست در نوزادانی که شیر خشک مصرف میکنند شایعتر از نوزادان تغذیهشونده با شیر مادر است.
بیشتر بخوانید: دلایل و روشهای درمان یبوست در کودکان
رفلاکس معده به مری
برخی نوزادان هنگام زور زدن، صورتشان قرمز میشود و بدن خود را سفت میکنند، در حالی که مشکل اصلی رفلاکس است نه دفع. رفلاکس میتواند باعث احساس سوزش، فشار و ناراحتی در ناحیه شکم و قفسه سینه شود و نوزاد برای مقابله با این حس، زور بزند. این حالت اغلب با بالا آوردن شیر، قوس دادن به بدن و بیقراری بعد از تغذیه همراه است.
واکنش طبیعی هنگام دفع مدفوع
در بسیاری از نوزادان، زور زدن و قرمز شدن صورت هنگام دفع، کاملاً طبیعی است.
به نقل از medlineplus.gov
It's also difficult to pass stools because their abdominal muscles are weak. So babies tend to strain, cry, and get red in the face when they have a bowel movement. This does not mean they are constipated. If bowel movements are soft, then there is likely no problem.
همچنین به دلیل ضعیف بودن عضلات شکم، دفع مدفوع برایشان دشوار است. بنابراین نوزادان هنگام اجابت مزاج تمایل به زور زدن، گریه کردن و قرمز شدن صورت دارند. این به معنای یبوست نیست. اگر مدفوع نرم باشد، احتمالاً مشکلی وجود ندارد.
اگر دفعات دفع طبیعی است و مدفوع قوام عادی دارد، این رفتار جای نگرانی ندارد و با رشد نوزاد بهتدریج کاهش مییابد.
حساسیت غذایی یا عدم تحمل پروتئین شیر
در برخی موارد، زور زدن مکرر همراه با قرمزی صورت میتواند به حساسیت غذایی، بهویژه عدم تحمل پروتئین شیر گاو، مرتبط باشد. در این شرایط معمولاً علائم دیگری مانند نفخ شدید، دلدرد، اسهال یا مدفوع خونی، استفراغ و بیقراری شدید نیز دیده میشود. این حالت نیازمند ارزیابی تخصصی است.
روشهای تشخیص زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت
روشهای تشخیص علت زور زدن نوزاد معمولاً با بررسی دقیق علائم بالینی و الگوی دفع آغاز میشود. پزشک ابتدا به قوام، رنگ و دفعات مدفوع، نحوه تغذیه نوزاد (شیر مادر یا شیر خشک)، میزان افزایش وزن و زمان شروع علائم توجه میکند. معاینه شکم برای بررسی نفخ یا حساسیت، مشاهده رفتار نوزاد هنگام دفع و پرسش درباره علائم همراه مانند استفراغ، رفلاکس، بیقراری شدید یا وجود خون و مخاط در مدفوع از مراحل مهم تشخیص است. در اغلب موارد نیازی به آزمایش نیست، اما اگر علائم غیرطبیعی یا مداوم باشند، ممکن است بررسیهای تکمیلی برای رد یبوست واقعی، حساسیت غذایی یا مشکلات گوارشی خاص انجام شود.
چه زمانی زور زدن نوزاد نگرانکننده است؟
در صورت مشاهده علائم زیر، زور زدن نوزاد طبیعی تلقی نمیشود و باید بررسی شود:
- سفت و خشک بودن مدفوع
- گریه شدید و طولانی هنگام دفع
- کاهش وزن یا اختلال در تغذیه
- وجود خون یا مخاط در مدفوع
- استفراغ مکرر یا سبز رنگ
- ادامهدار بودن علائم بعد از ۴ ماهگی
راهکارهای کاهش زور زدن و قرمز شدن صورت نوزاد
در بیشتر موارد زور زدن نوزاد ناشی از ناهماهنگی طبیعی عضلات شکم و روده است و نیازی به درمان دارویی ندارد. با روشهای خانگی ساده میتوان این وضعیت را کاهش داد و نوزاد را راحتتر کرد. این روشها معمولاً شامل کمک به دفع راحتتر، کاهش نفخ و آرامشبخشی به نوزاد هستند و اثر آنها به مرور زمان و با رشد نوزاد بیشتر میشود.
- ماساژ شکم: ماساژ آرام شکم نوزاد به صورت دایرهای و در جهت عقربههای ساعت میتواند به حرکت روده و دفع راحتتر کمک کند.
- حرکت پاها به حالت دوچرخه: خم و راست کردن آرام پاهای نوزاد به حالت دوچرخه باعث کاهش نفخ و راحت شدن دفع میشود.
- آروغ گرفتن بعد از شیر خوردن: گرفتن کامل آروغ بعد از هر وعده شیر، از تجمع هوا در معده و ایجاد فشار جلوگیری میکند.
بیشتر بخوانید: تا چند ماهگی باید آروغ نوزاد را بگیریم؟
- تغذیه در وضعیت مناسب: نگه داشتن نوزاد به صورت نیمهعمودی هنگام شیر خوردن و جلوگیری از بلع هوا، به کاهش زور زدن کمک میکند.
- حمام گرم کوتاه: حمام گرم کوتاه باعث آرامش عضلات و کاهش فشار شکم میشود.
- گرم کردن شکم با پارچه نرم: گذاشتن حوله یا کیسه آب گرم (با دمای مناسب) روی شکم نوزاد، به شل شدن عضلات و راحتی دفع کمک میکند.
این روشها ساده، بدون دارو و ایمن هستند و معمولاً همراه با رشد و بلوغ سیستم گوارشی، زور زدن نوزاد کاهش مییابد.
سخن پایانی
علت زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت در اغلب موارد به نارس بودن سیستم گوارشی و ناهماهنگی عضلات مربوط است و معمولاً جای نگرانی ندارد. با این حال، شناخت تفاوت بین زور زدن طبیعی و علائم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد. اگر زور زدن نوزاد با علائم غیرعادی یا تداوم طولانی همراه باشد، بررسی دقیق علت آن ضروری است تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود.