خجالتی شدن کودکان، علتش چیست؟

تعداد قابل توجهی از کودکان پیش دبستانی که در خانه پرحرف و مطمئن به خود هستند در اجتماع به صورت وابسته به دیـگران و خجالتـی ظـاهر مـیشوند. در این مطلـب به چـگونگی کمک به آنها میپردازیم.

در جشن تولدی که همه دوستان «روژین» 4 ساله با یکدیگر اوقات خوبی را میگذراندند او از پیوستن به جمع آنها خودداری میکـرد. «مـرجان»، مادر روژین میگوید: به جای اینکه با بچهها بازی کند پای مرا محکم گرفته و گریه میکند. او در جمع هرگز آرام قرار ندارد و نمیتواند از بودن با دیگران لذت ببرد. در حالیکه بعضی از کودکان 4ـ3 ساله نمیتوانند رفتارشان را کنترل کنند، بسیاری از بچه های پیش دبستانی کمرو و خجالتی، به سختی خود را با محیط اجتماعی خود وفق میدهند، اینگونه کودکان در خانه کاملاً پرحرف و فعال هستند ولی در دنیای خارج از منزل اعتماد به نفس ندارند. اگر چه کودکان خجالتی ممکن است به صورت غیر اجتماعی خود را نشان دهند ولی در واقع این طور نیستند.

یکی از کارشناسان میگوید: آنها به افراد و موقعیتهای جدید علاقه دارند، اما اضطرابشان مانع از برقرار کردن روابط اجتماعی میشود. به عقیده یکی از کارشناسان، اکثر کودکان کم رو، ذاتاً خجالتی به دنیا می آیند. به نظر میرسد آسیب پذیری آنها در برابر افراد و موقعیتهای جدید ارثی است و علائم آن در ظاهرشان همانگونه که از روشهای روانشناسی مشخص میشود، نمایان است. تحقیقات اخیراً نشان میدهد که قسمت خاکستری مغز افراد خجالتی فوق العاده فعال است، که این قسمت از مغز واکنشهای عاطفی بسیار دقیق را کنترل میکند.

دقیقاً مانند عکس العـملهـای سریـعی که افراد عادی در هنـگام خطـر از خود نشان میدهنـد و از آنـها مـیگریزند، افراد خجالـتی نـیز بـه هـنـگـام قرار گرفتـن در موقعیت هـای اجـتماعی احـسـاس نـگـرانی میکـنند. از آنجا کـه کودکان پیش دبسـتانی کـم رو و خجالتی به تشویق زیـادی نیاز دارند، لذا ترتیب دادن و هـماهنـگ کردن وقایع سـاده ای ماننـد تعیـین زمان مشخص بـازی، آنـها را اینـک به معرفی 5 روشی مـی پردازیم که به کودکان خـجالتی کمک کند تا احساس راحتی بیشتری کنند:

1) مدرسه خوب و بزرگی انتخاب کنید
کـودکان خـجالتی در محیطی مناسـب میتوانند شـکوفا شوند. سعی کنید مدرسهای انتخاب کنید کـه نسـبت معلم به دانشآموز بـیشتر از ۱ به ۲۰باشد. قبل از شروع کلاسها فرزندتان را به مدت چند روز به مدرسه جدید ببرید، همچنین او میتواند معلمها را از نزدیک ببیند و با محیط مدرسه آشنا شود. به معلمش بگوئید که او خجالتی است و با کمک یکدیگر برنامهای طراحی کنید تا فرزندتان احساس راحتی بیشتری کند. با آموزگار او در طی سال تحصیلی ارتباط نزدیک داشته باشید تا بدین وسیله بتوانید در حل مشکلاتش راحتتر برخورد کنید.

۲) به فرزندتان فرصت آمادگی دهید
اگر کودکتان بداند که در تمام موقعیتها چه اتفاقی میافتد، نگرانی او کم میشود. بهعنوان نمونه، چند روز قبل از یک جشن تولد، شما او را به خانه دوستش ببرید تا با والدین او آشنا شده و هم چنین از وقایعی که قرار است در این جشن اتفاق افتد آگاه شود. به نظر روانشناسان بهتر است کودک را از یک هفته قبل برای انجام کار یا تجربه جدیدی آماده ساخت مثلاً اگر قرار است که فرزندتان را به دندانپزشکی ببرید یک هفته زودتر او را به مطب برده تا محیط آنجا را ببیند و احساس راحتی بیشتری کند.

3) به حرف های او با صبر و حوصله گوش کنید
کـودکتـان را تشـویق کنـید تا در مـورد آنچه که او از آن واهمه دارد صحبت کـند و سعـی کـنید بدون اینکه نگرانیش را فراموش کند بر روی تجربیاتش تأکید کنید. گاهی بهتر است بگوئید: بعضی اوقات من هم این احساس را دارم.

۴) در خانه با او تمرین کنید
بازیهـایی مخـتلفی خـارج از فعـالیتهای روزمره فرزندتان انجام دهید مانند ملاقات با یک شاگرد جدید در مدرسه. کارها و بازیهایی ترتیب دهید تا او بتواند بهطور یکسان همه موقعیتهای اجتماعی را تجربه کند. به فرزندتان کمک کنید که آنچه را انجام میدهد، تجربه کند بهطور نمونه اگر کودک دیگری عروسکش را میخواهد که با هم بازی کنند و یا پسر بچه سعی در گرفتن اسباببازیش را دارد تشویق شود تا با همدیگر از آن وسیله استفاده کرده و لذت ببرند. به عقیده روانشناسان تکرار بعضی از بازیها و نقشها کمک میکند تا فرزندانتان کمتر احساس ترس و نگرانی کرده و راحتتر دوستی صمیمانهای با دیگران داشته باشند.

5) بدبینی او را از بین ببرید
خجالتی بودن معمولاً از الگوها و تفکرهای منفی که باعث بدبینی میشـود نشـأت مـیگیرد مانند، بچههـا مـرا دوسـت ندارنـد. با تقویت و جایگزین کردن افکار مثبت به فرزندتان در از بین بردن بدبینی و تفکرهای منفی ذهـن او، کمـک کنید، مثلاً "عزیزم خـیـلی خـوب بـا آن بـچه بـازی کـردی" و او را تشویق کنید که خود را باور کنـد و بدانـد که او هم میتواند مثل دیگران خوب بازی کند و کاری را انجام دهد. اگرچه، معمولاً فکر میکنیم که خجالتی بودن یک معضل اجتماعی است ولی اینگونه افـراد در آینده بزرگسالانی حساس و سرشار از حـس همدردی هستند.

یکـی از روانشـناسان میگـوید: آنـها یـک دنیـا غنی و پربار مـخـصـوص به خـود را دارنـد. آنـهـا وقتشان را در تجزیه و تحلیل میگذرانند و به طور کلی افکار و تصورات عجیب و غریبی دارند. از آنجا که کودکان خجالتی آمادگی زیادی در گوشهگیری دارند، پس بهتر است بزرگسالان مواظب رفتار خود باشند و به کودکشان اجازه دهند تا نظارهگر کارهای اجتماعی آنها بهعنوان بخشی از زندگی روزمرهشان باشند. با این وجود، بهتر است که صبور باشید. اگرچه به فرزندتان کمک میکنید تا با یک برنامهریزی صحیح در موقعیتهای جدید احساس خوب و راحتی داشته باشد، ولی نتایج کارتان به مرور زمان خود را نشان میدهد.

۶) چگونه کودکانی مستقل داشته باشیم؟
ممکن است کودکانی که در بیرون از خانه بهطور عادی رفتار میکـنـند در موقـعیـتهای خـاص خجالـتی و کم رو شـوند. به عنوان مثـال، اگـر فرزندتان دوسـت دارد تا در جشن تولد کنار شما بماند مشکـلی نیـست ولی بایـد در چـارچـوب قوانینی مشخص شده قرار گیرد. به او بگویید:

میتوانی برای چند دقیقه پیش من باشی، ولی من دوست دارم که با بچههای دیگر بازی کنی در طول مسیری که به جشن تولد میروید او را از اوضاع و احوال آنجا آگاه کنید. بگوئید: ما الآن داریم به جشن تولد یکی از دوستانت میرویم، وقتی به آنجا برسیم، میبینی که همه بچه ها با یکدیگر بازی میکنند، سپس به شما یک آبنبات میدهند و قبل از اینکه به خانه بیایی همه با هم کیک میخوریم اگر قرار است که او را در آنجا بگذارید و سپس خودتان بروید، به او بگویید که چه وقت بر میگردید (بعد از اینکه همگی کیک خوردید، دنبالت میآیم) همچنین اگر قرار است در جشن تولد بمانید ولی فرزندتان میترسد که شما او را ترک کنـیـد، کـودک را از اینکه جایی نمیروید مطمئن سازید.