عوارض برداشتن رحم و تخمدان و راهکارهای کاهش آن

تفاوت برداشتن رحم با برداشتن تخمدان

برداشتن رحم به معنی حذف عضو بارداری است و فرد دیگر قادر به باردار شدن نخواهد بود، اما اگر تخمدان‌ها باقی بمانند، تولید هورمون‌ها ادامه دارد و فرد وارد یائسگی فوری نمی‌شود.

در مقابل، برداشتن تخمدان‌ها باعث قطع ناگهانی تولید هورمون‌های زنانه مانند استروژن و پروژسترون می‌شود که بدن را وارد یائسگی زودرس و ناگهانی می‌کند.

عوارض کوتاه‌مدت بعد از جراحی

پس از عمل، برخی عوارض طبیعی و موقتی هستند که در هفته‌های اول دیده می‌شوند از جمله:

• درد و ناراحتی در ناحیه شکم :درد پس از جراحی طبیعی است و معمولاً با دارو کنترل می‌شود.
• خونریزی یا ترشحات واژینال :ممکن است تا چند هفته پس از عمل ادامه داشته باشد.
• خستگی و ضعف عمومی :بدن برای ترمیم نیاز به انرژی دارد و احساس خستگی طبیعی است.
• مشکلات گوارشی: مانند یبوست یا نفخ که معمولاً موقتی هستند.

عوارض برداشتن رحم

اگر تنها رحم برداشته شود و تخمدان‌ها باقی بمانند، عوارض بیشتر محدود به موارد زیر است:

• ناتوانی در بارداری: این مهم‌ترین و قطعی‌ترین پیامد این جراحی است.
• تغییر در روابط زناشویی :برخی زنان کاهش میل یا تغییر در حس جنسی را تجربه می‌کنند، اگرچه در بسیاری موارد با کاهش دردهای قبلی، کیفیت رابطه بهتر هم می‌شود.
• افتادگی اندام‌های لگنی :در برخی موارد ممکن است مثانه یا روده‌ها به سمت پایین جابجا شوند.
• مشکلات ادراری :مانند بی‌اختیاری یا تکرر ادرار در برخی بیماران دیده می‌شود.

بیشتر بخوانید: روش‌های پاکسازی رحم از عفونت قارچی

عوارض برداشتن تخمدان‌ها

برداشتن تخمدان‌ها تأثیرات هورمونی گسترده‌ای دارد و معمولاً عوارض آن شدیدتر است:

• یائسگی زودرس: قطع ناگهانی هورمون‌ها باعث بروز فوری علائم یائسگی می‌شود.
• گرگرفتگی و تعریق شبانه :یکی از شایع‌ترین علائم کاهش استروژن است.
• خشکی واژن :که می‌تواند باعث درد در رابطه جنسی شود.
• کاهش میل جنسی :به دلیل تغییرات هورمونی و روانی
• تغییرات خلقی :مانند افسردگی، اضطراب یا تحریک‌پذیری

علت خونریزی بعد از برداشتن رحم و تخمدان‌ها

خونریزی بعد از برداشتن رحم و تخمدان می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد که برخی طبیعی و موقتی و برخی نیازمند بررسی پزشکی هستند. در روزها و هفته‌های اول، مقدار کمی خونریزی یا لکه‌بینی به دلیل ترمیم بخیه‌های داخلی و خارجی و جدا شدن لخته‌های کوچک طبیعی است، اما خونریزی شدید یا طولانی ممکن است به علت عفونت محل جراحی، باز شدن بخیه‌های داخلی، آسیب به عروق لگنی، تجمع خون در ناحیه عمل (هماتوم) یا اختلال در انعقاد خون باشد. همچنین در موارد نادر، اگر قسمتی از دهانه رحم باقی مانده باشد یا بافت‌های اطراف دچار تحریک شوند، خونریزی دیده می‌شود. بنابراین اگر خونریزی زیاد، همراه با درد شدید، تب یا بوی بد ترشحات باشد، نیاز به مراجعه فوری به پزشک وجود دارد.

عوارض بلندمدت برداشتن رحم و تخمدان

این عوارض در طول زمان بروز می‌کنند و نیاز به توجه بیشتری دارند:

پوکی استخوان

برداشتن تخمدان‌ها باعث کاهش ناگهانی تولید استروژن می‌شود که نقش مهمی در حفظ تراکم استخوان دارد. کاهش این هورمون به‌سرعت منجر به کاهش توده استخوانی می‌شود و ریسک شکستگی‌ها، به‌ویژه در مهره‌ها و استخوان‌های ران و مچ، افزایش می‌یابد. در طولانی‌مدت، زنان بدون تخمدان ممکن است دچار پوکی استخوان شدید شوند و نیاز به مصرف مکمل کلسیم، ویتامین D و ورزش‌های مقاومتی برای کاهش این خطر دارند.

بیماری قلبی

استروژن نقش محافظتی در سلامت قلب و عروق دارد و کاهش ناگهانی آن پس از برداشتن تخمدان می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهد. این تغییرات شامل افزایش فشار خون، تغییرات در سطح کلسترول خون و افزایش ریسک تصلب شرایین است. زنان بعد از این جراحی باید سبک زندگی سالم شامل ورزش منظم، رژیم کم‌چرب و کنترل فشار خون و چربی را رعایت کنند تا خطر بیماری قلبی کاهش یابد.

افزایش وزن

تغییرات هورمونی بعد از برداشتن تخمدان، کاهش متابولیسم و تمایل به ذخیره چربی را افزایش می‌دهد، به‌خصوص در ناحیه شکم و پهلوها.

به نقل از nvscc.com

. In reality, the surgery itself doesn't directly increase body fat. However, the combination of hormonal changes, decreased activity during recovery, and emotional stress can make gaining a few pounds more likely

در واقع، خود عمل جراحی مستقیماً چربی بدن را افزایش نمی‌دهد. با این حال، ترکیبی از تغییرات هورمونی، کاهش فعالیت در دوران نقاهت و استرس عاطفی می‌تواند احتمال افزایش چند پوندی وزن را بیشتر کند.

این امر باعث افزایش وزن و چاقی شکمی می‌شود که خود می‌تواند ریسک دیابت، فشار خون و بیماری‌های قلبی را بالا ببرد. رعایت رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی منظم در کاهش اثرات این تغییرات نقش اساسی دارد.

کاهش انرژی و خستگی

قطع ناگهانی هورمون‌های زنانه می‌تواند باعث کاهش انرژی، احساس خستگی مداوم و کاهش انگیزه شود. حتی انجام فعالیت‌های روزانه ممکن است دشوار به‌نظر برسد و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد. مدیریت این مشکل شامل استراحت کافی، فعالیت فیزیکی سبک، تغذیه مناسب و در صورت نیاز مشاوره پزشکی برای جایگزینی هورمونی است.

بیشتر بخوانید: روش‌های پاکسازی خانگی و دارویی رحم

مشکلات حافظه و تمرکز

کاهش استروژن می‌تواند عملکرد شناختی مغز را تحت تأثیر قرار دهد و باعث اختلالات حافظه کوتاه‌مدت، دشواری در تمرکز و کندی پردازش اطلاعات شود. این مشکلات به‌ویژه در افرادی که تخمدان‌ها برداشته شده و وارد یائسگی زودرس می‌شوند شایع‌تر است. استفاده از تمرینات ذهنی، خواب کافی، کاهش استرس و در صورت لزوم درمان‌های پزشکی می‌تواند به کاهش این اثرات کمک کند.

آیا برداشتن رحم و تخمدان باعث پیری زودرس می‌شود؟

برداشتن رحم به‌تنهایی معمولاً باعث پیری زودرس نمی‌شود، اما اگر تخمدان‌ها هم برداشته شوند به‌دلیل قطع ناگهانی تولید هورمون‌هایی مثل استروژن، بدن وارد یائسگی زودرس می‌شود و این تغییر هورمونی می‌تواند برخی نشانه‌های شبیه پیری زودتر از زمان طبیعی را ایجاد کند؛ مانند خشکی و نازک شدن پوست، کاهش تراکم استخوان، افت انرژی، تغییرات خلقی و افزایش خطر بیماری‌های قلبی. البته شدت این تغییرات در همه افراد یکسان نیست و با تغذیه مناسب، ورزش، مصرف مکمل‌های لازم و در صورت نیاز درمان هورمونی تحت نظر پزشک می‌توان تا حد زیادی از این اثرات پیشگیری و کیفیت زندگی را حفظ کرد.

عوارض روانی و احساسی برداشتن رحم و تخمدان

برداشتن رحم و تخمدان برای برخی زنان از نظر روحی بسیار سنگین است، به‌ویژه اگر در سنین پایین انجام شود.

ممکن است احساساتی مانند:

• کاهش حس زنانگی
• غم از دست دادن توانایی بارداری
• اضطراب یا افسردگی

در این شرایط حمایت خانواده و در صورت نیاز مشاوره روانشناسی بسیار کمک‌کننده است.

چه عواملی شدت عوارض را بیشتر می‌کند

شدت عوارض در همه افراد یکسان نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد:

سن فرد در زمان جراحی

زنان جوان‌تر بعد از برداشتن تخمدان، یائسگی زودرس و عوارض هورمونی شدیدتری دارند؛ در سنین بالاتر اثرات کمتر است اما بهبودی کندتر است.

برداشتن یا باقی ماندن تخمدان‌ها

اگر تخمدان‌ها باقی بمانند، تولید هورمون ادامه دارد و بسیاری از عوارض هورمونی کاهش می‌یابد؛ برداشتن آن‌ها باعث یائسگی ناگهانی و عوارض شدید می‌شود.

وضعیت سلامت عمومی

بیماری‌های مزمن یا ضعف عمومی شدت عوارض بعد از جراحی و خطر عفونت را افزایش می‌دهند و بهبود را کند می‌کنند.

سبک زندگی و تغذیه

رژیم سالم، ورزش و ترک سیگار عوارضی مانند پوکی استخوان، بیماری قلبی و افزایش وزن را کاهش می‌دهد؛ سبک زندگی ناسالم اثرات منفی را تشدید می‌کند.

وجود بیماری‌های زمینه‌ای

اختلالات قلبی، کلیوی یا هورمونی و بیماری‌های لگنی خطر خونریزی، عفونت و مشکلات ترمیم را بالا می‌برد و مراقبت بیشتری نیاز است.

راهکارهای کاهش عوارض برداشتن رحم و تخمدانها

برای کاهش عوارض بعد از این جراحی‌ها می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:

• استراحت کافی به ویژه در هفته‌های اول
• پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین

• درمان هورمونی (در صورت تجویز پزشک) برای کاهش علائم یائسگی و محافظت از استخوان‌ها
• تغذیه مناسب شامل مصرف کلسیم، ویتامین D، پروتئین و سبزیجات
• پرهیز از رابطه جنسی تا شش هفته
• فعالیت بدنی منظم که به حفظ سلامت قلب و استخوان کمک می‌کند
• ترک سیگار و کاهش استرس
• استفاده از روان‌کننده‌های واژینال برای کاهش خشکی و درد در رابطه جنسی

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده موارد زیر حتماً باید به پزشک مراجعه شود:

• خونریزی شدید یا طولانی
• درد شدید و مداوم
• تب یا علائم عفونت
• افسردگی شدید یا اضطراب شدید
• مشکلات شدید ادراری یا گوارشی

سخن پایانی

برداشتن رحم و تخمدان می‌تواند برای درمان بسیاری از بیماری‌ها ضروری و نجات‌بخش باشد، اما با عوارضی همراه است که باید قبل از تصمیم‌گیری به‌خوبی بررسی شوند. شناخت این عوارض و انجام اقدامات پیشگیرانه کمک می‌کند فرد پس از جراحی زندگی سالم‌تر و باکیفیت‌تری داشته باشد.