این رفتارهای کودک ممکن است نشانه اضطراب مدرسه باشد

نی‌نی‌بان: اضطراب مدرسه در کودکان همیشه با جمله «من مدرسه نمی‌روم» یا گریه‌های شدید خودش را نشان نمی‌دهد. گاهی کودک صبح‌ها دل‌درد می‌گیرد، بهانه‌گیر می‌شود، شب خوابش نمی‌برد یا ناگهان علاقه‌اش به درس و مدرسه کم می‌شود. بعضی بچه‌ها هم برعکس، بیش از حد نگران نمره، تکالیف یا نظر معلم و همکلاسی‌هایشان می‌شوند. این رفتارها ممکن است در ظاهر ساده به نظر برسند، اما اگر تکرار شوند، ارزش توجه بیشتری دارند.

اضطراب مدرسه دقیقاً چیست؟

شروع مدرسه، تغییر کلاس، معلم جدید، امتحان، دوست پیدا کردن یا حتی جدا شدن از والدین می‌تواند برای کودک استرس‌زا باشد. مقدار کمی نگرانی در چنین موقعیت‌هایی طبیعی است؛ مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که اضطراب، زندگی روزمره کودک را مختل کند یا باعث شود او مرتب از رفتن به مدرسه، حضور در کلاس یا ارتباط با دیگران اجتناب کند.

یکی از نشانه‌هایی که والدین باید به آن توجه کنند، تغییر ناگهانی در رفتار کودک است. کودکی که قبلاً با علاقه به مدرسه می‌رفت اما مدتی است هر روز صبح مقاومت می‌کند، ممکن است با یک مشکل واقعی روبه‌رو باشد؛ از نگرانی درباره درس و امتحان گرفته تا مشکل با همکلاسی‌ها یا ترس از اشتباه کردن.

این رفتارها را جدی بگیرید

دل‌درد، سردرد یا تهوع قبل از مدرسه:

اضطراب فقط یک احساس ذهنی نیست و می‌تواند با علائم جسمی هم همراه شود. اگر این علائم بیشتر در روزهای مدرسه یا پیش از رفتن به مدرسه ظاهر می‌شوند و مرتب تکرار می‌شوند، بهتر است درباره علت آن با کودک صحبت کنید.

بهانه‌تراشی برای نرفتن به مدرسه:

گاهی کودک ناگهان مدام می‌گوید خسته است، خوابش می‌آید یا حالش خوب نیست. البته هر بیماری جسمی باید جدی گرفته شود، اما اگر این الگو مرتباً در ارتباط با مدرسه تکرار شود، بهتر است علت اضطراب یا نگرانی او بررسی شود.

اختلال در خواب:

سخت خوابیدن، بیدار شدن‌های مکرر یا نگرانی شدید در شب‌های قبل از مدرسه می‌تواند نشانه‌ای از فشار روانی باشد؛ به‌خصوص اگر این تغییر هم‌زمان با اتفاقی در مدرسه شروع شده باشد.

افت ناگهانی عملکرد درسی:

گاهی کودکی که توانایی درسی خوبی دارد، به‌دلیل نگرانی زیاد نمی‌تواند تمرکز کند یا از ترس اشتباه کردن، تکالیفش را انجام نمی‌دهد. بنابراین افت تحصیلی همیشه به معنی تنبلی یا کم‌کاری نیست.

کمال‌گرایی و ترس از اشتباه:

کودکی که مدام نگران نمره است، برای انجام یک تکلیف ساده بیش از حد وقت می‌گذارد یا از ترس پاسخ اشتباه در کلاس صحبت نمی‌کند، ممکن است فشار زیادی را تجربه کند.

گوشه‌گیری یا تغییر رفتار:

کم‌حرف شدن، دوری از دوستان، عصبانیت بیشتر یا بی‌علاقه شدن به فعالیت‌هایی که قبلاً دوست داشته، از تغییراتی هستند که بهتر است نادیده گرفته نشوند.

والدین چه کار کنند؟

اولین قدم، شنیدن حرف کودک بدون قضاوت است. به جای اینکه بگویید «چیزی نیست، نترس» یا «همه بچه‌ها مدرسه می‌روند»، از او بپرسید چه چیزی در مدرسه برایش سخت است. ممکن است مشکل بسیار مشخص باشد؛ مثلاً یک امتحان، تکلیف دشوار، ترس از معلم، اختلاف با دوست یا نگرانی از جدا شدن از والدین.

همچنین بهتر است والدین درباره مدرسه فقط هنگام بروز مشکل با کودک صحبت نکنند. گفت‌وگوهای کوتاه و روزمره کمک می‌کند کودک راحت‌تر درباره اتفاقات مدرسه حرف بزند.

ایجاد یک روتین منظم برای خواب، صبحانه، آماده شدن و رفتن به مدرسه هم می‌تواند صبح‌های پرتنش را قابل‌پیش‌بینی‌تر کند. در عین حال، نباید کودک را بابت علائم اضطراب مسخره یا تنبیه کرد؛ چنین واکنشی ممکن است ترس او را بیشتر کند.

اگر اضطراب کودک شدید است، برای مدت قابل‌توجهی ادامه دارد، مرتباً مانع رفتن او به مدرسه می‌شود یا روی خواب، روابط، فعالیت‌های روزمره و عملکرد درسی اثر گذاشته است، صحبت با روان‌شناس کودک یا متخصص سلامت روان می‌تواند کمک‌کننده باشد. همچنین اگر علائم جسمی مثل درد یا تهوع تکرار می‌شوند، بررسی پزشکی هم اهمیت دارد.

مهم‌ترین نکته این است که اضطراب مدرسه را نه با «لوس شدن» اشتباه بگیریم و نه با یک برچسب فوری برای کودک توضیح دهیم. پشت رفتارهایی که برای بزرگ‌ترها عجیب یا آزاردهنده به نظر می‌رسند، گاهی نگرانی‌ای وجود دارد که کودک هنوز بلد نیست آن را درست بیان کند.