نشانه‌هایی که می‌توانند از پایین بودن تستوسترون خبر بدهند

نی‌نی‌بان: تستوسترون یکی از مهم‌ترین هورمون‌ها در بدن مردان است و در تنظیم میل جنسی، تولید اسپرم، حفظ توده عضلانی، سلامت استخوان‌ها و سطح انرژی نقش دارد. مقدار این هورمون با افزایش سن می‌تواند به‌تدریج کاهش پیدا کند، اما هر احساس خستگی یا کاهش میل جنسی لزوماً به معنای پایین بودن تستوسترون نیست. تشخیص کمبود تستوسترون زمانی مطرح می‌شود که علائم سازگار با آن وجود داشته باشد و سطح هورمون نیز در آزمایش خون به‌طور مداوم پایین باشد.

۱. کاهش محسوس میل جنسی

یکی از نشانه‌هایی که می‌تواند با کاهش تستوسترون ارتباط داشته باشد، پایین آمدن میل جنسی است. اگر فردی بدون تغییر مشخص در شرایط زندگی، رابطه یا وضعیت روانی خود متوجه کاهش قابل توجه علاقه جنسی شود، بهتر است این موضوع را با پزشک در میان بگذارد.

البته استرس، مشکلات رابطه، افسردگی، بعضی داروها و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند میل جنسی را کاهش دهند؛ بنابراین نمی‌توان تنها بر اساس این علامت درباره سطح تستوسترون قضاوت کرد.

۲. اختلال در نعوظ

کاهش تستوسترون ممکن است با اختلال در عملکرد جنسی و کاهش نعوظ‌های خودبه‌خودی همراه باشد. با این حال، اختلال نعوظ علت‌های متعددی دارد و بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت، برخی داروها و عوامل روانی نیز می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

به همین دلیل، تکرار این مشکل بهتر است صرفاً به افزایش سن نسبت داده نشود و از نظر پزشکی بررسی شود.

۳. خستگی و کاهش انرژی

احساس خستگی مداوم، کاهش انرژی و پایین آمدن توان انجام فعالیت‌های روزمره نیز در برخی مردان دارای تستوسترون پایین دیده می‌شود. اما خواب ناکافی، کم‌خونی، مشکلات تیروئید، استرس، تغذیه نامناسب و بسیاری از بیماری‌های دیگر هم می‌توانند علائمی مشابه ایجاد کنند.

بنابراین اگر خستگی برای مدت طولانی ادامه دارد، بهتر است علت آن به‌صورت کامل بررسی شود.

۴. کاهش توده عضلانی

تستوسترون در حفظ عضلات نقش دارد. پایین بودن آن می‌تواند با کاهش توده عضلانی و قدرت بدنی همراه باشد. اگر فردی بدون تغییر قابل توجه در فعالیت بدنی یا رژیم غذایی متوجه کاهش عضله یا توان جسمی خود شود، بررسی وضعیت هورمونی می‌تواند یکی از گزینه‌های ارزیابی پزشکی باشد.

۵. تغییرات خلقی و تمرکز

برخی مردان مبتلا به کمبود تستوسترون ممکن است کاهش خلق، تحریک‌پذیری یا مشکل در تمرکز را تجربه کنند. با این حال، این علائم اختصاصی نیستند و عوامل روانی، اختلالات خواب و مشکلات جسمی مختلف نیز می‌توانند چنین تغییراتی ایجاد کنند.

۶. کاهش رشد موهای بدن

در مواردی که کمبود تستوسترون قابل توجه باشد، ممکن است رشد موهای صورت و بدن کاهش پیدا کند. کاهش توده عضلانی و در برخی افراد بزرگ شدن یا حساس شدن بافت پستان نیز از علائمی است که پزشکان هنگام بررسی کمبود تستوسترون به آن توجه می‌کنند.

۷. مشکلات باروری

تستوسترون در روند تولید اسپرم نقش دارد و اختلال در سیستم هورمونی مردان می‌تواند با کاهش تعداد اسپرم و ناباروری همراه شود. به همین دلیل، در مردانی که برای فرزندآوری دچار مشکل شده‌اند، پزشک ممکن است علاوه بر آزمایش‌های مربوط به اسپرم، وضعیت هورمونی را نیز بررسی کند.

۸. کاهش تراکم استخوان

کمبود طولانی‌مدت تستوسترون می‌تواند بر سلامت استخوان‌ها اثر بگذارد و در برخی افراد با کاهش توده استخوانی همراه باشد. شکستگی‌های غیرعادی یا کاهش تراکم استخوان، به‌ویژه در کنار سایر علائم، می‌تواند دلیل دیگری برای ارزیابی وضعیت هورمونی باشد.

تستوسترون پایین چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص کمبود تستوسترون فقط با توجه به علائم انجام نمی‌شود. پزشک معمولاً ابتدا درباره علائم، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و شرایط زندگی سؤال می‌کند و در صورت نیاز آزمایش خون تجویز می‌کند.

از آنجا که سطح تستوسترون در طول روز تغییر می‌کند و معمولاً صبح‌ها بالاتر است، آزمایش اغلب در ساعات ابتدایی صبح انجام می‌شود. در صورت پایین بودن نتیجه، معمولاً تکرار آزمایش برای تأیید تشخیص ضروری است. انجمن غدد درون‌ریز نیز تأکید می‌کند که تشخیص باید بر اساس وجود علائم و پایین بودن مداوم سطح تستوسترون انجام شود، نه صرفاً یک نتیجه آزمایش یا یک علامت منفرد.

بنابراین اگر چند مورد از این علائم به‌صورت مداوم وجود دارد، به‌خصوص کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، افت انرژی، کاهش عضله یا مشکلات باروری، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود. همچنین مصرف خودسرانه داروها یا مکمل‌های تستوسترون توصیه نمی‌شود؛ ابتدا باید مشخص شود آیا واقعاً کمبود هورمون وجود دارد و علت آن چیست.