درمان سرماخوردگی در کودکان، بدانید

سرماخوردگی یکی از شایع ترین بیماریها ویروسی است که در تمام سنین دیده میشودو در تمام مناطق جغرافیایی (قطب شمال و جنوب تا استوا) شایع است و در تمام فصول سرد و گرم سال (هر چند در صول سرد شایعتر است) دیده میشود.
سرماخوردگی یک بیماری ســاده و خوشخیم و خود محدود شونده است ولی گاهی با عوارض وخیم همراه میباشد.
حدود ۴۰۰ نوع ویروس مختلف وجود دارد که علایم سرماخوردگی را بروز میدهد که این نشاندهنده این است که هر انسان میتواند در طول عمرش بارها و بارها دچار سرماخوردگی شود.
کودکان بجز شش ماه اول زندگی که مقاومت نسبی و ایمنی منتقله از دوران جنینی و شیر مادر را دارند. در بقیه دوران کودکی گاهی 8 تا 12 بار در سال دچار سرماخوردگی میشوند و در کودکان مهد کودکی گاهی تا 18 بار سالانه سرماخوردگی ایجاد میشود و کمکم در سنین نوجوانی به حد 4 بار در سال کاهش مییابد.

عوامل مستعد کننده
همانطور که از اسم بیماری پیداست در فصول سرد سال و در مناطق سرد سیر شایعتر است ولی ذکر این نکته مهم ضروریست که این سرمای هوا نیست که باعث سرماخوردگی میشود بلکه ویروس بیماری سبب سرماخوردگی میشود. حال این سوال مطرح است که اگر ویروس مقصر است پس چرا سرماخوردگی در تابستان کمتر مشاهده میشود. پاسخ این است که هوای سرد جزء عوامل مستعد کننده فعالیت ویروس است نه عامل اصلی بیماری.

در فصول سرد سال اغلب در و پنجرهها بسته است و افراد در محیطهای سربسته ازدحام میکنند و خود این عامل سبب انتقال بیشتر بیماری میشود. مثال ساده فرض کنید از محل کار تا منزل 1 کیلومتر است فرد در تابستان این مسیر را پیاده روی میکند و در زمستان از ترس سرماخوردگی این مسیر را با اتوبوس میرود ولی غافل از اینکه همان ازدحام جمعیت داخل اتوبوس بیشتر احتمال انتقال بیماری بیشتر می شود. مثال دوم: در مدرسه در فصل گرم در و پنجره ها باز است و زنگ تفریح هم بچه ها در حیات هستند ولی در زمستان پنجرهها بسته است و زنگ تفریح هم بچه ها در راهروها ازدحام میکنند و این سبب تسهیل انتقال بیماری می شود.

یکی از علل دیگر که باعث مستعد شدن فرد به بیماری در فصول سرد میشود تغییر ناگهانی دما است. در فصول گرم در منطقه کشور ما دمای بیرون حداکثر تا 40 درجه میرسد و محلهای در بسته حتی با کولرگازی تا 25 درجه خنک میشود و فرد از بیرون به داخل حداکثر 15 تا 20 درجه اختلاف دما را احساس میکند ولی در زمستان داخل منزل را گاهی تا 40 درجه دما را گرم میکنیم در حالی که بیرون گاهی منفی 10 درجه است و این اختلاف زیاد دما زمان خروج از منزل سبب مستعد فرد به ویروس سرماخوردگی میشود. اینجا با توجه به اینکه دمای بیرون منزل را نمیتوان گرم کرد توصیه میشود دمای داخل منزل کمی خنکتر باشد (حدود 25 درجه) که موقع خروج از منزل تفاوت زیاد دما سبب بیماری نشود.

پیشگیری از سرماخوردگی
مهم است بدانیم که با گرم کردن بیش از حد محیط و پوشش و لباس بیش از حد نمیتوان از سرماخوردگی پیشگیری کرد و دمای منزل باید در زمستان متعادل (۲۵ درجه) باشد
• دمای محیط منزل و ماشین در زمستان نباید خیلی بیش از حد گرم باشد (25 درجه مناسب است)
• محیطهای سربستهای که پر از جمعیت است بیشتر از محیطهای باز احتمال انتقال عفونت دارند پس تا حد امکان از این محیطها دوری کنید
• پنجرههای منزل و محل کار را روزی یک بار برای حدود نیم ساعت باز کنید تا هوا عوض شود.
• در فصول شایع سرماخوردگی از روبوسی کردن حین احوالپرسی که در فرهنگ ما شایع است خودداری کنید.
• شستن دستها خیلی مهم است و از اصول مهم پیشگیری از سرماخوردگی است.
• زمانی که دچار سرماخوردگی میشوید به حقوق دیگران احترام بگذارید و در محیطهای سربسته عمومی در موارد غیرضروری حاضر نشوید و هنگام عطسه و سرفه دستمال استفاده کنید.
• مصرف میوههای ویتامین ث مانند پرتقال و لیمو شیرین سبب کاهش سرماخوردگی نمیشود ولی از عوارض سرماخوردگی پیشگیری نسبی میکند و سرماخوردگی دوره کوتاهتر و کمعارضهتری را طی میکند.
• داروی توصیه شده شربت روی (زینک سولفات) است که مانند ویتامین ث سبب کاهش عوارض سرماخوردگی میشود.
• نکته مهم: واکسن آنفلوانزا که عدهای آن را به عنوان واکسن سرماخوردگی میشناسند به هیچ عنوان سبب پیشگیری از سرماخوردگی نمیشود (آنفلوانزا یک بیماری متفاوت با سرماخوردگیست که در ادامه توضیح داده خواهد شد)

علائم سرماخوردگی
سرماخوردگی ساده و بدون عارضه با احساس خستگی و کوفتگی شروع میشود و کم کم سرفه و آبریزش بینی و گاهی آبریزش چشم هم به آن اضافه میشود. تب در سرماخوردگی ساده پایین (کمتراز ۵/۳۸) و کوتاه مدت(کمتر از ۳ روز) است و تبهای بیشتر از ۳ روز و بالای ۵/۳۸ نشانه عارضهدار شدن سرماخوردگیست. سرماخوردگی ساده و بدون عارضه هیچگاه همراه لرز نیست (در صورت لرز عوارض یا سایر تشخیصها مطرح است) البته لرز را باید از احساس سرما سرما در کودک افتراق داد و لرز توسط والدین قابل مشاهده است.

در سرماخوردگی ساده و بدون عارضه هیچگاه دردکمر و سردرد نداریم ولی احساس سنگینی مختصر در سر و کوفتگی و خستگی کمر شایع است. آبریزش بینی در بیمار گاهی طولانی میشود تا 10 روز طبیعی است ولی همین آبریزش اگر چرکی و سبزرنگ شود و خصوصاً همراه تب روز سوم به بعد باشد نشانه عوارض (سینوزیت) است. در سرماخوردگی ساده و بدون عارضه گلودرد شایع نیست و در صورت درد هم خیلی کوتاه مدم (کمتر از یک روز و صبحگاهی است) و در صورت گلودرد مراجعه به پزشک الزامیست.

عوارض سرماخوردگی

همانطور که گفته شد سرماخوردگی یک بیماری خوشخیم و خود محدود شونده است ولی گاهی همین بیماری ویروسی ساده با عوارض میکروبی (باکتریال) شدید همراه میشود که چند تا از انواع شایعتر آنرا ذکر میکنیم.

گوش درد (اوتیت): در صورتی که کودک به گوشش اشاره میکند و بیقرار میشود باید سریعاً به پزشک مراجعه نمود لازم به توضیح است که به علت احتمال پارگی پرده گوش مراجعه فوری به کلینیک لازم است و صبر کردن تا فردا که نزد پزشک خاصی (مثلا دکتر خودش) بروید جایز نیست. نکته دیگری که در مورد گوش درد باید گفت این است که گوش درد خیلی اوقات قابل پیشبینی نیست مثلاً شما عصر نزد یک پزشک حاذق و نامدار رفتهاید و گوش کودک هم معاینه شده ولی گوش درد تشخیص داده نشده (قابل تشخیص هم نبوده) ولی ناگهان نصف شب کودک با گوش درد بیدار میشود. اینجا باید هما نصف شب به کلینیک مراجعه شود.

گلودرد: گلودرد هم جزء عوارض سرماخوردگی است و گاهی هم بدون پیش زمینه سرماخوردگی فرد مستقیماً دچار گلودرد میشود. بیشتر در سنین ۳ تا ۵ سال به بالا روی میدهد و مراجعه به پزشک ضروریست.

سینوزیت:
در سرماخوردگی ساده به طور معمول از روز سوم به بعد تب قطع میشود و ترشحات بینی کم و خشک میشود ولی در سینوزیت افزایش ترشحات بینی و چرکی شدن آن به همراه افزایش تب را میبینیم که مراجعه به پزشک ضروریست.

نکته مهم در سینوزیت این است که سینوزیت همیشه همراه سردرد نیست و گاهی فقط با مزمن شدن ترشحات بینی خودش را نشان میدهد.

پنومونی یا عفونت ریه ها: یکی دیگر از عوارض سرماخوردگی است که با مزمن و چرکی شدن سرفه ها همراه تب (بعضی مواد بدون تب) میباشد سرفهها همراه دفع خلط و گاهی همراه درد قفسه سینه است و مراجعه به پزشک ضروریست.

سرفه های آلرژیک و تحریکی: گاهی پس از بهبود مرحله حاد سرماخوردگی سرفههای خشک و مزمن و بدون تب باقی میماند که این سرفهها مکرر و حملهای هستند و نیازمند درمان و مراجعه به پزشک هستند.

آیا در سرماخوردگی می توان خوددرمانی کرد
اصولا سرماخوردگی ساده و بدون عارضه نیاز به درمان خاصی ندارد و درمان فقط کنترل تب و استراحت و مصرف مایعات است بنابراین میتوان گفت که بله میتوان خوددرمانی کرد ولی نکات ذیل رعایت شود:
ـ هرگونه تب و علایم سرماخوردگی در زیر ۳ ماه باید به پزشک مراجعه شود.
ـ اگر تب کودک بالاست (بالای 5/38) باید به پزشک مراجعه شود.
ـ تب اگر روز سوم به بعد قطع نشود هم مراجعه به پزشک لازم است.
ـ در صورت همراهی با علایم گوارشی مانند اسهال و استفراغ و دل درد مراجعه به پزشک لازم است.
ـ وجود ضایعات پوستی همراه بیماری هم لزوم مراجعه دارد.
ـ هیچگاه آنتیبیوتیک بدون تجویز پزشک خودسرانه شروع نشود.
ـ اگر علایم طولانی شود یا کودک بیحال باشد یا مطمئن نباشید که سرماخوردگی ساده است هم به پزشک مراجعه کنید.
ـ بروز هرگونه عوارض که در قسمت عوارض ذکر شد نیاز به مراجعه دارد: گوش، دردگلو، سرفه شدید، سردرد و ترشح مزمن بینی

آنفلوانزا:

خیلی اوقات با سرماخوردگی اشتباه میشود ولی در آنفلوانزا تب شدیدتر است و از طرفی همراهی با سردرد و کمردرد و استخواندرد و علایم گوراشی و دلدرد شایعتر است و بروز عوارض که در سرماخرودگی ذکر شد در آنفلوانزا با شیوع بیشتر همراه است.

چند نکته در مورد واکسن آنفلوانزا:
اول این که به هیچ وجه از سرماخوردگی پیشگیری نمیکند.
دوم اینکه در مورد آنفلوانزا هم برای عموم جامعه توصیه نشده است. (بعضی بیماریهای مزمن کلیوی، قلبی، دیابت و آسم و افراد شاغل در بیمارستان و یک سری موارد دیگر با توصیه پزشک) پس اینکه تمام کودکان واکسن بزنند هنوز با توجه به عوارض احتمالی واکسن توصیه نشده.
سوم اینکه زمان مناسب تزریق واکسن ابتدای پاییز است.
چهارم اینکه واکسن آنفلوانزا در برابر تمام انواع آنفلوانزا مصونیت نمیدهد.
نکتــه: مادری که شیر میدهد اگر دچار سرماخوردگی شود شیردهی را ادامه دهد؟ جواب مثبت است شیر مادر نه تنها بیماری را انتقال نمیدهد بلکه باعث مصونیت شیرخوار هم میشود فقط توصیه میشود مادر حین شیردهی ماسک بزند.

تشخیص افتراقی سرماخوردگی:
اغلب بیماریهای ویروسی در ابتدا مانند سرماخوردگی هستند به عنوان مثال آبلهمرغان تا زمانیکه ضایعات پوستی در آن ظاهر نشده علایم سرماخوردگی در دو روز اول دارد. دو حالت شایع که همیشه با سرماخوردگی اشتباه گرفته میشود بیماریهای آلرژیک و آنفلوانزا است.
آلرژی: خیلی اوقات دیده شده که سرفههای آلرژیک و آبریزش بینی آلرژیک و حساسیتی به اشتباه به عنوان سرماخوردگی درمان میشوند و حتی آنتیبیوتیک هم داده میشود که هیچ اثری در درمان آن ندارد.