علت شب ادراری در کودکان + روشهای درمانی

انواع شب‌ادراری در کودکان

شب‌ادراری به‌طور کلی به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود که هرکدام علت‌ها و الگوی متفاوتی دارند.

شب‌ادراری اولیه

در این نوع، کودک از بدو تولد تا سنی که انتظار کنترل ادرار وجود دارد (معمولاً بعد از ۵ سالگی)، هیچ‌گاه به‌طور کامل در طول شب خشک نبوده است. این حالت اغلب به تأخیر در تکامل سیستم عصبی، ظرفیت کم مثانه، تولید زیاد ادرار در شب یا زمینه ژنتیکی مربوط می‌شود. در این نوع شب‌ادراری معمولاً مشکل جسمی جدی وجود ندارد و با افزایش سن و اجرای روش‌های رفتاری به‌تدریج بهبود پیدا می‌کند

شب‌ادراری ثانویه

در این نوع، کودک پس از یک دوره حداقل چند ماهه که در طول شب کنترل ادرار داشته و خشک بوده است، دوباره دچار شب‌ادراری می‌شود. این حالت معمولاً نشانه یک عامل جدید مانند استرس‌های روحی (مثلاً تولد خواهر یا برادر، تغییر مدرسه یا مشکلات خانوادگی)، عفونت ادراری، یبوست یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای است. در شب‌ادراری ثانویه لازم است علت زمینه‌ای به‌دقت بررسی و درمان شود تا مشکل برطرف گردد.

شب ادراری تا چه سنی طبیعی است؟

شب‌ادراری در کودکان تا حدود سن ۵ سالگی معمولاً طبیعی در نظر گرفته می‌شود، زیرا کنترل کامل مثانه در طول شب به زمان برای تکامل سیستم عصبی و یادگیری نیاز دارد. بسیاری از کودکان حتی تا ۶ یا ۷ سالگی نیز ممکن است گاهی دچار شب‌ادراری شوند، به‌ویژه اگر خواب عمیق داشته باشند یا مثانه‌شان هنوز ظرفیت کافی نداشته باشد. با این حال، اگر این مشکل بعد از ۷ سالگی به‌طور مداوم ادامه داشته باشد یا پس از یک دوره خشک بودن دوباره شروع شود، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر علت و انتخاب روش مناسب درمان با پزشک مشورت شود.

علل شب‌ادراری در کودکان

شب‌ادراری می‌تواند به دلایل مختلف جسمی، روانی و رفتاری ایجاد شود. در بسیاری از کودکان، بیش از یک عامل در بروز این مشکل نقش دارد.

1. تاخیر در تکامل سیستم عصبی

در برخی کودکان، ارتباط بین مغز و مثانه هنوز به‌طور کامل تکامل نیافته است. به همین دلیل کودک در هنگام پر شدن مثانه از خواب بیدار نمی‌شود.

2. عوامل ژنتیکی

اگر یکی از والدین در کودکی دچار شب‌ادراری بوده باشد، احتمال بروز این مشکل در کودک افزایش می‌یابد. نقش وراثت در این مشکل بسیار پررنگ است.

3. تولید زیاد ادرار در شب

بدن برخی کودکان در طول شب مقدار بیشتری ادرار تولید می‌کند. این موضوع می‌تواند به دلیل ترشح ناکافی هورمون ضدادراری باشد که وظیفه کاهش تولید ادرار در شب را دارد.

4. ظرفیت کم مثانه

در بعضی کودکان، مثانه ظرفیت نگهداری حجم زیادی از ادرار را ندارد یا دچار انقباضات ناگهانی می‌شود.

5. خواب عمیق

کودکانی که خواب بسیار عمیقی دارند ممکن است پیام پر شدن مثانه را دریافت نکنند و بیدار نشوند.

6. یبوست

یبوست مزمن می‌تواند با فشار بر مثانه باعث بی‌اختیاری ادرار شود.

به نقل از mayoclinic.org

child who is constipated does not have bowel movements often enough, and the stools may be hard and dry. When constipation is long term, the muscles involved in passing urine and stools may not work well. This can be linked to bed-wetting.

کودکی که یبوست دارد، به اندازه کافی اجابت مزاج ندارد و مدفوع ممکن است سفت و خشک باشد. وقتی یبوست طولانی مدت باشد، عضلاتی که در دفع ادرار و مدفوع نقش دارند ممکن است به خوبی کار نکنند. این می‌تواند با شب ادراری مرتبط باشد.

7. عوامل روانی و استرس

تغییراتی مانند تولد خواهر یا برادر جدید، شروع مدرسه، جابجایی خانه یا تنش‌های خانوادگی می‌توانند شب‌ادراری را تشدید کنند.

8. عفونت‌های ادراری یا بیماری‌های زمینه‌ای

در موارد نادر، شب‌ادراری می‌تواند نشانه عفونت ادراری یا مشکلات پزشکی دیگر باشد که نیاز به بررسی پزشک دارد.

بیشتر بخوانید: دلایل و روش‌های درمان بی‌اختیاری ادرار در بزرگسالان

عوارض شب‌ادراری در کودکان

شب‌ادراری اگرچه در بسیاری از موارد یک مرحله رشدی طبیعی است، اما در صورت تداوم می‌تواند پیامدهای روانی، اجتماعی و حتی جسمی برای کودک ایجاد کند. این عوارض بیشتر به دلیل احساس شرم، نگرانی از قضاوت دیگران یا واکنش نادرست اطرافیان به وجود می‌آید. بنابراین توجه به جنبه‌های عاطفی و حمایتی در کنار درمان اهمیت زیادی دارد.

• کاهش اعتماد به نفس

  کودک ممکن است احساس کند با همسالان خود متفاوت است و دچار حس خجالت یا ناتوانی شود.

• اضطراب و استرس

  ترس از خیس شدن رختخواب یا نگرانی از فهمیدن دیگران می‌تواند باعث افزایش اضطراب کودک شود.

• مشکلات اجتماعی

  کودک ممکن است از رفتن به اردو، مهمانی شبانه یا خوابیدن در خانه اقوام خودداری کند.

• اختلال در روابط خانوادگی

  واکنش منفی یا سرزنش والدین می‌تواند باعث تنش در روابط کودک با خانواده شود.

• اختلال خواب

  بیدار شدن‌های مکرر یا نگرانی پیش از خواب ممکن است کیفیت خواب کودک را کاهش دهد.

• مشکلات پوستی

  در صورت تکرار و عدم رسیدگی مناسب، تماس طولانی پوست با ادرار می‌تواند موجب التهاب یا حساسیت پوستی شود.

مدیریت صحیح، برخورد حمایتی و پیگیری درمان مناسب می‌تواند از بروز بسیاری از این عوارض پیشگیری کند.

روش‌های درمان شب‌ادراری در کودکان

درمان شب‌ادراری بسته به علت زمینه‌ای متفاوت است و معمولاً شامل ترکیبی از روش‌های رفتاری، حمایتی و در برخی موارد دارویی است.

1. آموزش و اصلاح رفتار

• محدود کردن مصرف مایعات در ساعات پایانی شب
• تشویق کودک به تخلیه مثانه قبل از خواب
• ایجاد برنامه منظم برای دستشویی رفتن در طول روز
• بیدار کردن کودک یک بار در طول شب برای رفتن به دستشویی

2. استفاده از تشویق مثبت

تنبیه کردن کودک نه تنها مفید نیست بلکه می‌تواند مشکل را بدتر کند. استفاده از سیستم پاداش، برچسب‌های تشویقی یا جدول موفقیت می‌تواند انگیزه کودک را افزایش دهد.

3. استفاده از زنگ هشدار شب‌ادراری

این دستگاه به لباس زیر کودک متصل می‌شود و در صورت شروع ادرار، زنگ می‌زند و کودک را بیدار می‌کند. این روش یکی از مؤثرترین درمان‌های بلندمدت محسوب می‌شود.

4. درمان یبوست

اگر کودک دچار یبوست باشد، درمان آن می‌تواند به بهبود شب‌ادراری کمک کند.

بیشتر بخوانید:  یبوست عملکردی چیست و چگونه درمان می‌شود؟

۵. درمان دارویی

دارودرمانی برای شب‌ادراری کودکان معمولاً زمانی استفاده می‌شود که روش‌های رفتاری به‌تنهایی کافی نباشند و این کار باید حتماً تحت نظر پزشک انجام شود. یکی از داروهای رایج دسموپرسین است که با تقلید از هورمون ضدادراری، میزان تولید ادرار در شب را کاهش می‌دهد و برای کنترل موقت شب‌ادراری کاربرد دارد. داروی دیگر ایمی‌پرامین است که روی سیستم عصبی اثر می‌گذارد و حساسیت مثانه را کاهش می‌دهد، هرچند به دلیل عوارض احتمالی با احتیاط بیشتری تجویز می‌شود. در برخی موارد نیز از اکسی‌بوتینین برای افزایش ظرفیت مثانه و کاهش انقباضات ناگهانی استفاده می‌شود. انتخاب نوع دارو، دوز مصرف و مدت درمان به سن کودک، علت شب‌ادراری و شرایط جسمی او بستگی دارد و نباید بدون تجویز پزشک مصرف شود.

6. درمان مشکلات روانی

در صورتی که شب‌ادراری به دلیل اضطراب یا مشکلات عاطفی باشد، مشاوره با روانشناس کودک می‌تواند بسیار موثر باشد.

درمان شب‌ادراری در طب سنتی

در طب سنتی، شب‌ادراری در کودکان معمولاً به ضعف عملکرد مثانه و کلیه‌ها، سردی مزاج یا اختلال در تعادل رطوبت و حرارت بدن نسبت داده می‌شود. هدف درمان در این دیدگاه، تقویت عضلات مثانه، بهبود عملکرد کلیه‌ها، تنظیم مزاج و کاهش رطوبت اضافی بدن است. درمان‌ها اغلب شامل اصلاح تغذیه، استفاده از گیاهان دارویی و تدابیر سبک زندگی هستند و بهتر است با توجه به مزاج کودک و زیر نظر متخصص انجام شوند.

مصرف عسل طبیعی

مصرف مقدار کمی عسل قبل از خواب به‌عنوان یک تقویت‌کننده عمومی بدن توصیه می‌شود و می‌تواند به کاهش رطوبت بدن و تقویت مثانه کمک کند.

دمنوش گل گاوزبان

این دمنوش خاصیت آرام‌بخش دارد و در کودکانی که شب‌ادراری ناشی از اضطراب یا استرس است می‌تواند مفید باشد. مصرف آن باید به مقدار کم و با احتیاط انجام شود.

استفاده از سیاه‌دانه

ترکیب مقدار بسیار کم پودر سیاه‌دانه با عسل یا آب گرم، در برخی منابع طب سنتی برای تقویت کلیه‌ها و مثانه توصیه شده است

مصرف مویز یا کشمش

مویز به تقویت قوای عمومی بدن و بهبود عملکرد کلیه‌ها کمک می‌کند و مصرف چند عدد از آن در طول روز توصیه می‌شود

پرهیز از غذاهای سرد و مرطوب

طی در در طب سنتی، غذاهایی مانند ماست، دوغ، خیار و هندوانه به‌عنوان عوامل تشدیدکننده شب‌ادراری شناخته می‌شوند و بهتر است در وعده شب مصرف نشوند.

ماساژ ناحیه پایین شکم و کمر

ماساژ ملایم ناحیه مثانه و کمر با روغن‌های گرم مانند روغن کنجد می‌تواند به تقویت عضلات مثانه کمک کند.

گرم نگه داشتن بدن کودک

پوشاندن مناسب کودک در شب و جلوگیری از سرد شدن ناحیه کمر و شکم از دیدگاه طب سنتی اهمیت زیادی دارد.

این روش‌ها به‌عنوان درمان‌های کمکی در کنار روش‌های پزشکی و رفتاری می‌توانند به بهبود شب‌ادراری کمک کنند، اما در صورت تداوم مشکل یا وجود علائم دیگر، بررسی پزشکی ضروری است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در شرایط زیر بهتر است کودک توسط پزشک بررسی شود:

• ادامه شب‌ادراری بعد از ۶ یا ۷ سالگی
• شروع مجدد شب‌ادراری بعد از یک دوره خشک بودن
• وجود علائمی مانند سوزش ادرار، درد یا تب
• شب‌ادراری همراه با بی‌اختیاری در روز

نقش والدین در مدیریت شب‌ادراری

حمایت عاطفی والدین مهم‌ترین بخش درمان است. کودک نباید احساس شرم یا گناه داشته باشد. برخورد آرام، صبورانه و همراه با درک می‌تواند روند درمان را سریع‌تر کند. ایجاد حس امنیت و اعتماد به نفس در کودک، تاثیر مستقیم در کاهش این مشکل دارد.

سخن پایانی

شب‌ادراری در کودکان یک مشکل شایع اما قابل درمان است که در بیشتر موارد با افزایش سن بهبود می‌یابد. شناخت علت زمینه‌ای، انتخاب روش درمان مناسب و همکاری والدین با کودک، سه عامل کلیدی در کنترل این وضعیت هستند. با صبوری و پیگیری درست، اکثر کودکان می‌توانند این مرحله را با موفقیت پشت سر بگذارند و به کنترل کامل ادرار در شب دست یابند.